Đình chiến thương mại – Cái bẫy tâm lý cho giới đầu tư?

Thị trường chứng khoán lập tức bứt phá sau tuyên bố tạm đình chiến giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nhưng đằng sau đà tăng ấy không phải là nền tảng vững chắc, mà có thể là một sự ngộ nhận nguy hiểm: nhà đầu tư đang đánh đồng thỏa thuận tạm thời với sự hồi kết của xung đột.

Thị trường tài chính toàn cầu đồng loạt khởi sắc sau tuyên bố tạm ngừng leo thang căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Song đằng sau tâm lý hưng phấn ngắn hạn ấy, những cảnh báo đã bắt đầu vang lên: Nhà đầu tư có thể đang đánh giá sai lệch bản chất và giá trị thực của “thỏa thuận” vừa đạt được.

Tại Phố Wall, các chỉ số chính bật tăng mạnh khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nhất trí tạm hoãn áp thuế mới trong vòng 90 ngày. Chỉ số S&P 500 tăng tới 3% đầu tuần, tiếp tục nhích thêm 0,7% vào ngày hôm sau trước khi đà tăng chững lại. Thị trường ăn mừng – nhưng có thể đang ăn mừng nhầm.

Bởi thực chất, phía sau cái bắt tay tạm thời là một thỏa thuận lỏng lẻo, thiếu chi tiết ràng buộc và không mang tính cam kết dài hạn. Giới phân tích thận trọng nhận định: niềm tin vào một bước ngoặt trong cuộc chiến thương mại có thể là ảo tưởng nguy hiểm.

“Đợt tăng này quá nhanh, quá mạnh trong khi chi tiết về thỏa thuận thì quá mơ hồ,” Dave Sekera, chiến lược gia trưởng của Morningstar, cảnh báo. Theo ông, cần thêm bằng chứng về hiệu lực thực tế, thay vì chỉ dựa vào tín hiệu truyền thông.

Về mặt con số, Mỹ đồng ý giảm thuế suất với hàng hóa Trung Quốc từ 145% xuống 30% – bao gồm cả các mức thuế liên quan đến fentanyl. Trung Quốc đáp lại bằng cách hạ thuế từ 125% xuống 10%, đồng thời hứa hẹn tiếp tục đàm phán. Tuy nhiên, chưa có cơ chế kiểm soát hay thực thi rõ ràng nào được thiết lập. Các vấn đề then chốt như bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hay giới hạn xuất khẩu công nghệ chiến lược vẫn bị bỏ ngỏ.

Theo phân tích của Jefferies, đây là một động thái có tính chất biểu tượng nhiều hơn là thay đổi thực chất. "Giống như một màn diễn được dàn dựng để trấn an thị trường, hơn là bước tiến thực sự về chính sách,” báo cáo công ty nhận định.

Khi thị trường bị “mạ vàng” bằng kỳ vọng

Việc Goldman Sachs, JPMorgan hay Barclays hạ dự báo suy thoái có thể tạo cảm giác lạc quan, nhưng nhiều chuyên gia vẫn cảnh báo: những rủi ro mang tính cấu trúc chưa được tháo gỡ. Ông Jeff Buchbinder từ LPL Financial nhận xét: “Đây chỉ là khoảng lặng tạm thời, không thể xem là một hiệp định thương mại đúng nghĩa. Mức thuế hiện tại vẫn tạo áp lực lớn lên hoạt động doanh nghiệp.”

Đồng thời, Mỹ vẫn duy trì các chính sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ trọng yếu, với lời khẳng định cứng rắn từ Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick về việc siết chặt xử phạt. Những quy định này sẽ được đưa vào bàn đàm phán trong giai đoạn tiếp theo – nếu có.

Không ít nhà đầu tư dường như quên mất rằng chính quyền Mỹ, dưới thời Donald Trump, từng có tiền lệ đảo chiều chính sách trong chớp mắt. “Thị trường đang phản ứng theo tiêu đề, trong khi điều hành kinh tế không thể được rút gọn thành trò chơi truyền thông,” nhà kinh tế Justin Wolfers chỉ ra.

Tác động thực tế của thuế quan – dù đã giảm – vẫn gây sức ép rõ rệt. Đối với doanh nghiệp nhỏ, mức thuế 30% tiếp tục là gánh nặng lớn. Trong khi đó, doanh nghiệp Mỹ đang yếu thế hơn các đối thủ đến từ khu vực không chịu thuế như châu Âu hay Đông Nam Á.

Về vĩ mô, thuế quan vẫn có khả năng tạo áp lực lạm phát, cản trở nỗ lực của Cục Dự trữ Liên bang trong việc đưa chỉ số CPI về ngưỡng mục tiêu. Phó Chủ tịch Fed Philip Jefferson thừa nhận: những rào cản thương mại hiện tại có thể khiến lạm phát tiếp tục tăng trong ngắn hạn.

Peter Dutton, chuyên gia từ Trung tâm Trung Quốc Paul Tsai (Đại học Yale), kết luận: “Chúng ta mới chỉ ở điểm khởi đầu của một quá trình ổn định lâu dài, không thể xem đây là hồi kết của xung đột kinh tế Mỹ - Trung.”

Ảo ảnh hòa hoãn – thực tế lắm gai chông

Thị trường đang định giá một viễn cảnh “xanh” hơn, nhưng thực tế cấu trúc thuế vẫn khập khiễng, bất đồng sâu sắc vẫn tồn tại. Trong bức tranh này, đà tăng của chứng khoán có thể không phản ánh giá trị thật, mà chỉ là phản xạ trước một “ảo ảnh hòa hoãn” – nơi bề ngoài được đánh bóng, còn cốt lõi vẫn chưa có gì thay đổi.