Đề xuất nâng lương, thăng chức cho phụ nữ sinh đủ từ 2 con trước 35 tuổi

Việt Nam đứng trước nguy cơ khủng hoảng dân số. Theo các chuyên gia, Việt Nam cần triển khai nhiều chính sách để làm chậm tốc độ giảm sinh, thay vì cố duy trì mức sinh hiện tại.

Tại hội thảo góp ý dự thảo hồ sơ đề án sửa đổi, bổ sung chương trình điều chỉnh mức sinh, ThS.BS Hồ Mạnh Tường, Thư ký Hội Nội tiết Sinh sản TP.HCM, cảnh báo Việt Nam đang đối diện với xu hướng giảm sinh nhanh nhất thế giới. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, chỉ trong vòng 10-15 năm tới, Việt Nam có thể rơi vào khủng hoảng dân số.

Theo thống kê, tổng tỷ suất sinh (TFR) ở Việt Nam đã giảm mạnh từ mức 2,11 con/phụ nữ (năm 2011) xuống còn 1,91 (năm 2024). Nếu xu hướng này tiếp diễn, mức sinh có thể hạ xuống chỉ còn 1,3-1,4 vào năm 2030 – mức thấp tương tự Hàn Quốc hiện nay. Điều này đồng nghĩa với việc dân số sẽ già hóa nhanh, lực lượng lao động suy giảm, và hệ thống an sinh xã hội chịu sức ép lớn.

Nguyên nhân chính của xu hướng giảm sinh được chỉ ra là quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế. Khi chi phí nhà ở, nuôi dạy con, y tế và giáo dục tăng cao, việc sinh con trở thành gánh nặng tài chính. Bên cạnh đó, lối sống và giá trị xã hội của thế hệ trẻ cũng thay đổi mạnh mẽ. Người trẻ ngày nay ưu tiên sự nghiệp, tự do cá nhân và chất lượng cuộc sống hơn là kết hôn và sinh con. Ông Tường nhận định: “Thế hệ trẻ không còn coi trách nhiệm xã hội là ưu tiên. Quan điểm này thay đổi ở Việt Nam với tốc độ nhanh hơn bất kỳ quốc gia nào khác.”

Để ứng phó, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần sớm thay đổi tư duy chính sách. Thay vì cố gắng duy trì mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ), mục tiêu nên tập trung vào việc làm chậm tốc độ giảm sinh. Chính sách khuyến khích cũng phải thực tế và tác động trực tiếp đến quyền lợi người dân.

PGS.TS Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương, đề xuất ưu tiên tăng lương, cộng điểm thi đua hoặc xét thăng chức cho các cặp vợ chồng sinh đủ từ hai con trước 35 tuổi. Đồng thời, cần đầu tư mạnh vào giáo dục công dân trẻ, xây dựng ý thức về kết hôn và sinh con sớm ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Về y tế, cần mở rộng mạng lưới trung tâm hỗ trợ sinh sản ra các tỉnh thành ngoài Hà Nội và TP.HCM, giúp người dân vùng sâu vùng xa tiếp cận dịch vụ. Bảo hiểm y tế nên chi trả chi phí khám và điều trị hiếm muộn, vốn vẫn vượt khả năng chi trả của nhiều gia đình. Với phụ nữ mang thai, chính sách nghỉ thai sản, khám thai, và hỗ trợ sau sinh cũng cần điều chỉnh theo hướng tăng trợ cấp dựa trên thu nhập thực tế, kéo dài thời gian nghỉ cho cả vợ và chồng.

Một giải pháp khác là giảm gánh nặng tài chính trong việc nuôi dạy con: Nhà nước nên trợ giá sản phẩm trẻ em, phát triển hệ thống nhà trẻ công lập chất lượng, với thời gian trông giữ linh hoạt, phù hợp giờ làm việc của cha mẹ.

Các chuyên gia đồng thuận rằng phụ nữ vẫn là đối tượng chính trong việc duy trì mức sinh, song truyền thông xã hội lại đang thiên về tôn vinh hình ảnh phụ nữ thành đạt, ít nhấn mạnh giá trị của thiên chức làm mẹ. Chính vì vậy, định hướng truyền thông cần thay đổi, vừa khuyến khích phụ nữ lựa chọn sinh con, vừa tạo điều kiện để họ cân bằng sự nghiệp và gia đình.

Nếu chậm trễ, Việt Nam có thể đối mặt với kịch bản tương tự Hàn Quốc và Nhật Bản – dân số lao dốc, xã hội già hóa nhanh, kinh tế mất động lực từ nguồn nhân lực trẻ. Cửa sổ “thời điểm vàng” để hành động chỉ còn tính bằng năm, thay vì thập kỷ.