Đa chiều lợi nhuận ngành chứng khoán

Quý I/2025 chứng kiến sự phân cực sâu sắc trong lợi nhuận ngành chứng khoán: Dù tổng thể vẫn tăng, nhưng đó chỉ là 'ánh hào quang' của thiểu số, còn lại chìm trong 'bóng tối' suy giảm.

"Thành bại tại tự doanh?"

Quý I/2025 khép lại với một bức tranh lợi nhuận phân hóa rõ rệt trong ngành chứng khoán. Thống kê từ 25 công ty chứng khoán lớn cho thấy, có tới 70% đơn vị ghi nhận lợi nhuận suy giảm – một con số không thể xem nhẹ. Chỉ 30% còn lại ngoi lên khỏi mặt nước với tăng trưởng dương, trong đó có những tên tuổi bứt phá nhờ một yếu tố then chốt: mảng tự doanh.

Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng từ cho vay ký quỹ (margin) dần bão hòa, lãi từ cho vay tuy vẫn tăng nhưng không còn đủ sức gồng gánh lợi nhuận toàn công ty, thì tự doanh lại trở thành “trái tim” của hệ thống tài chính nội bộ tại các công ty chứng khoán – nơi quyết định sự sống còn.

Nổi bật nhất là CTCP Chứng khoán VIX, khi ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý I/2025 tăng vọt 131%. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ lãi tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi – lỗ (FVTPL), đạt tới 784,5 tỷ đồng – tăng 284% so với cùng kỳ. Sự chênh lệch tăng giá trị đánh giá lại danh mục FVTPL giúp tỷ trọng đóng góp của mảng tự doanh trong tổng doanh thu hoạt động tăng vọt từ 56% lên đến 80%.

Đáng chú ý, VIX sở hữu danh mục FVTPL lên tới 12.622 tỷ đồng – thuộc nhóm lớn nhất thị trường, chủ yếu tập trung vào cổ phiếu niêm yết, cổ phiếu chưa niêm yết, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi. Đặc biệt, trái phiếu niêm yết – từng hiện diện đầu năm – đã bị loại khỏi danh mục, phản ánh chiến lược tái cấu trúc tài sản rõ rệt.

Cùng với đó, VIX cũng tăng quy mô cho vay margin lên 6.215 tỷ đồng, tăng 7% so với đầu năm. Tuy nhiên, do tự doanh bùng nổ, lãi từ cho vay dù tăng 39% nhưng lại bị “thu nhỏ” trong bức tranh doanh thu, từ mức chiếm 32% xuống còn 16%.

VPBankS: Người về nhì vững vàng

Bám sát phía sau là VPBankS, với lợi nhuận trước thuế tăng 92,6%. Doanh thu hoạt động đạt 703 tỷ đồng – tăng 20% – trong đó lãi FVTPL chiếm 65% nhờ tăng trưởng tới 90,9%.

Danh mục FVTPL của VPBankS đạt 15.782 tỷ đồng – tăng 25% – chủ yếu đầu tư vào trái phiếu chưa niêm yết, chứng chỉ quỹ và cổ phiếu chưa niêm yết. Đáng chú ý, công ty cũng mua vào cổ phiếu niêm yết trị giá 173,6 tỷ đồng để phòng ngừa rủi ro chứng quyền – một chiến thuật phòng thủ linh hoạt trong môi trường biến động.

Phía bên kia chiến tuyến: VDSC và TPS hụt hơi

Trái ngược, không ít công ty lại ngã ngựa cũng vì tự doanh. Rồng Việt (VDSC) là điển hình: lãi FVTPL chỉ còn 28 tỷ đồng – giảm đến 77%, khiến doanh thu hoạt động lao dốc 40% và lợi nhuận trước thuế chỉ còn vỏn vẹn 21,5 tỷ đồng – giảm sốc 84%. Sự giảm tốc của VN-Index cùng thanh khoản thị trường co hẹp khiến mảng đầu tư và môi giới đều bị ảnh hưởng nặng nề.

Bi đát hơn là TPS, khi ghi nhận lỗ sau thuế hơn 7,1 tỷ đồng – so với mức lãi hơn 75 tỷ cùng kỳ. Dù lãi FVTPL đạt 228,6 tỷ đồng, nhưng khoản lỗ từ các tài sản FVTPL lại lên đến 251 tỷ đồng, khiến tự doanh thực chất là gánh nặng. Dù được “đỡ lưng” bởi lãi vay và các nguồn thu khác, TPS vẫn không tránh khỏi “vết mực đỏ” trong báo cáo tài chính quý I.

Bức tranh chung: Tự doanh lên ngôi

Trong số 25 công ty chứng khoán được thống kê, có tới 14 đơn vị ghi nhận tăng trưởng lãi FVTPL, trong khi 10 đơn vị sụt giảm. Điều đáng nói là ở các công ty có lãi từ tự doanh tăng, tỷ trọng đóng góp của mảng này vào doanh thu cũng gia tăng đáng kể – khẳng định vị thế "xương sống" của tự doanh trong quý vừa qua.

Ở chiều ngược lại, lãi từ cho vay và phải thu chỉ sụt giảm ở một số ít công ty như MBKE hay VND. Tuy nhiên, xu hướng chung là tự doanh và margin tiếp tục “chia lửa” với nhau, giữ vai trò trụ đỡ kép cho toàn ngành. Nhiều công ty còn chọn bổ sung vốn chủ yếu cho hai mảng này trong các kế hoạch tăng vốn.

Câu hỏi từ nhà đầu tư lớn: DNSE có bỏ lỡ cuộc chơi?

Trong ĐHĐCĐ thường niên 2025 của DNSE, đại diện quỹ PYN Elite – nhà đầu tư tổ chức tên tuổi – không ngần ngại chất vấn về chiến lược tự doanh. Với nhận định rằng những công ty chứng khoán có tỷ suất lợi nhuận cao đều dựa trên đóng góp lớn từ mảng tự doanh (trên 50% doanh thu), PYN cảnh báo: DNSE sẽ đứng ngoài “vòng chơi lớn” nếu không sớm hành động.

Tự doanh – bàn cờ may rủi nhưng không thể thiếu

Dù mỗi công ty có chiến lược riêng, nhưng một thực tế không thể phủ nhận: mảng tự doanh đang trở thành chiến trường sống còn, nơi vinh quang và thua lỗ có thể được định đoạt chỉ sau một quý.

Trong khi đó, quy mô cho vay ký quỹ vẫn tiếp tục mở rộng, cho thấy các công ty vẫn đang bám sát chiến lược “hai chân” – vừa margin, vừa tự doanh – để giữ thăng bằng trong một thị trường đầy bất định.

Năm 2025 mới chỉ bắt đầu, nhưng bức tranh ngành chứng khoán đã hé lộ một thông điệp rất rõ: kẻ thắng không chỉ cần biết đầu tư, mà còn phải biết đánh cược đúng lúc.