Cuộc "săn mồi" nhắm vào người cao tuổi

Bi kịch thường bắt đầu từ một nghịch lý: Con cái càng bận rộn kiếm tiền phụng dưỡng vật chất, cánh cửa ngôi nhà càng mở toang để kẻ gian bước vào thao túng tâm lý cha mẹ.

Những ngày qua, nhiều người không khỏi ám ảnh trước phóng sự điều tra về các bẫy "hợp đồng kỳ nghỉ" nhắm vào người cao tuổi. Hình ảnh những mái đầu bạc run run ký vào các hợp đồng dày đặc điều khoản, những ánh mắt hoang mang và những giọt nước mắt bất lực đã chạm tới nỗi đau chung của không ít gia đình.

Nhưng thực tế, đây không phải câu chuyện mới.

Suốt nhiều năm qua, người cao tuổi vẫn là nhóm đối tượng thường xuyên bị nhắm tới bởi các mô hình kinh doanh mập mờ, hội thảo sức khỏe trá hình và những đường dây đa cấp biến tướng. Điểm chung của các kịch bản này là đánh vào tâm lý dễ tổn thương của tuổi già: nỗi lo bệnh tật, sự cô đơn và nhu cầu được quan tâm.

Gia đình tôi cũng từng trải qua bi kịch ấy.

Cha mất đã nhiều năm, mẹ tôi nay bước sang tuổi 82. Hai chị em đều có công việc ổn định, cuộc sống xoay quanh công sở, con cái và vô số áp lực thường nhật. Chúng tôi từng nghĩ rằng chỉ cần chăm lo đầy đủ về vật chất là đã làm tròn trách nhiệm với cha mẹ.

Nhưng chúng tôi đã nhầm.

Mẹ tôi vốn là người tháo vát, năng động và rất tin vào các sản phẩm được quảng bá là tốt cho sức khỏe. Từ những chai nước cốt trái nhàu đắt đỏ, các loại đá "thần kỳ", vòng đeo, đệm nhiệt, thực phẩm chức năng cho đến những sản phẩm được quảng cáo có khả năng cải thiện sức khỏe toàn diện, bà đều tin tưởng và sử dụng trong thời gian dài.

Mọi chuyện lên đến đỉnh điểm khi mẹ tôi bỏ ra gần một tỷ đồng để tham gia một hệ thống đa cấp liên quan đến sản phẩm thực phẩm chức năng. Đó là số tiền tích góp gần như cả đời, chiếm phần lớn tài sản sau khi bán căn nhà cũ.

Khi sự việc bị phanh phui, điều đau đớn nhất không chỉ là tiền mất.

Điều khiến gia đình tổn thương hơn cả là những rạn nứt trong tình cảm. Bất chấp mọi bằng chứng, mọi cảnh báo từ báo chí và cơ quan chức năng, mẹ tôi vẫn một mực tin tưởng những người đã dẫn dắt mình vào chiếc bẫy đó.

Trong mắt bà, họ là những người quan tâm, hỏi han, chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ. Họ gọi bà là "mẹ", sẵn sàng xoa bóp, trò chuyện hàng giờ đồng hồ. Trong khi đó, con cái lại xuất hiện với những lời khuyên, sự ngăn cản và cả những cuộc tranh cãi.

Chính sự cô đơn của tuổi già đã trở thành mảnh đất màu mỡ để những lời mật ngọt bén rễ.

Những kẻ lừa đảo hiểu rất rõ điều đó. Chúng không bán sản phẩm trước tiên. Chúng bán cảm giác được quan tâm. Chúng không lấy tiền ngay lập tức. Chúng xây dựng lòng tin trước, rồi mới từng bước thao túng tâm lý và dẫn dụ nạn nhân xuống tiền.

Đó cũng là lý do nhiều người cao tuổi sẵn sàng bảo vệ kẻ lừa đảo thay vì tin lời con cháu.

Bi kịch này không chỉ xảy ra trong gia đình tôi.

Từ những vụ bán thực phẩm chức năng thổi phồng công dụng, các hội thảo tặng quà miễn phí ở vùng quê, đến những hợp đồng nghỉ dưỡng giá trị hàng tỷ đồng gây tranh cãi gần đây, tất cả đều đi theo một công thức quen thuộc: nhắm vào người cao tuổi bằng sự quan tâm giả tạo và những lời hứa hẹn hấp dẫn.

Đáng lo ngại hơn, khi dân số già hóa nhanh, quy mô của vấn đề này sẽ còn lớn hơn trong những năm tới.

Bởi vậy, chỉ cảnh báo người dân "nâng cao cảnh giác" là chưa đủ. Người cao tuổi cần được bảo vệ bằng các cơ chế giám sát hiệu quả hơn, chế tài mạnh hơn đối với các hành vi lừa đảo và đặc biệt là sự đồng hành thực chất từ gia đình.

Bởi nhiều khi, thứ người già thiếu nhất không phải tiền bạc, mà là một người chịu ngồi xuống lắng nghe họ mỗi ngày.