Cuộc đua nâng tỉ lệ nội địa hóa với ô tô Việt

Dù thị trường tăng trưởng mạnh, ngành ô tô Việt vẫn đối mặt thách thức lớn về nội địa hóa

Chính phủ vừa ban hành Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 với mục tiêu nâng tỉ lệ nội địa hóa ngành ô tô lên tối đa 40% vào năm 2035, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện chính sách để thu hút đầu tư. Mặc dù tỉ lệ nội địa hóa đối với xe tải đã đạt mục tiêu, song tỉ lệ này đối với xe dưới 9 chỗ hiện vẫn rất thấp và chủ yếu dừng lại ở các chi tiết cồng kềnh, giá rẻ. Ông Phạm Văn Quân từ Bộ Công Thương dẫn chứng sự phân hóa lớn khi một DN nội địa như VinFast đạt tỉ lệ nội địa hóa tới 60%, trong khi nhiều khối ngoại hoạt động hơn 30 năm vẫn chỉ đạt từ 10% đến 15%. Để nâng cao năng lực cho khối hỗ trợ, ông Quân nhấn mạnh các DN FDI muốn hưởng ưu đãi sắp tới bắt buộc phải có sự tham gia của ít nhất một DN Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

Dưới góc nhìn quốc tế, ông Koo Bon Kyung từ Cơ quan Xúc tiến thương mại và đầu tư Hàn Quốc nhận định thị trường Việt Nam đang tăng trưởng mạnh để trở thành trung tâm sản xuất mới tại Đông Nam Á, nhưng thách thức lớn nhất vẫn là sự thiếu hụt chuỗi cung ứng vật liệu và linh kiện then chốt, đòi hỏi ngành ô tô phải bứt phá khỏi giai đoạn lắp ráp thuần túy để làm chủ sản phẩm hoàn chỉnh. Nhằm giải bài toán này, TS Ngô Nhật Thái kiến nghị Nhà nước cần rà soát và điều chỉnh biểu thuế hợp lý đối với các linh kiện quan trọng như hệ thống truyền động hay lái để tạo động lực cho sản xuất trong nước, đồng thời xây dựng các chính sách khuyến khích hình thành những DN linh kiện chuyên biệt phục vụ cho nhiều hãng xe.

Ở góc độ hiệp hội và doanh nghiệp, thách thức về quy mô đang là rào cản cốt lõi. TS Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch VASI, phân tích rằng dung lượng thị trường Việt Nam quá nhỏ khiến DN sản xuất linh kiện đơn lẻ gặp khó khăn trong việc tối ưu chi phí, dẫn đến thua lỗ và không thể tham gia vào chuỗi cung ứng xuất khẩu nếu không chủ động nâng cấp lên cụm linh kiện hoàn chỉnh. Đồng quan điểm về áp lực quy mô và năng lực liên kết yếu, ông Hồ Ngọc Toàn từ Automech đề xuất các DN cơ khí nội địa cần liên kết lại thành những tổ hợp chuyên biệt hóa từng công đoạn, đồng thời tập trung đầu tư mạnh vào đội ngũ thiết kế và R&D để loại bỏ điểm yếu công nghệ, từng bước làm chủ quy trình và thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.