Cuộc đại tu ngành thủy sản từ áp lực thẻ vàng EC

Thay vì đối phó với các khuyến nghị của EC, Việt Nam đang chủ động chuyển mình từ nghề cá nhân dân sang nghề cá có trách nhiệm, biến áp lực thẻ phạt thành động lực để tiến tới một "thẻ xanh" bền vững cho tương lai.

Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương đang tập trung làm rõ những tồn tại, hạn chế đã được Đoàn thanh tra IUU của EC chỉ ra trong đợt kiểm tra mới đây

Đợt thanh tra mới nhất của Ủy ban châu Âu trong tháng 3/2026 ghi nhận những bước tiến đáng kể của Việt Nam trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU). Dù chưa thể gỡ cảnh báo, các cải thiện về quản lý và công nghệ đang tạo nền tảng cho giai đoạn quyết định.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia, triển khai truy xuất nguồn gốc điện tử và gần như hoàn tất lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho thấy cách tiếp cận ngày càng bài bản và đồng bộ.

Siết khung pháp lý, nâng chuẩn quản lý

Các khuyến nghị từ phía châu Âu tập trung vào bốn trụ cột: hoàn thiện pháp lý, kiểm soát đội tàu, truy xuất nguồn gốc và tăng cường thực thi.

Trong đó, yêu cầu đáng chú ý là nâng mạnh chế tài đối với hành vi vi phạm, như tước giấy phép, tịch thu tàu hoặc xử phạt ở mức cao với các trường hợp vô hiệu hóa thiết bị giám sát. Đồng thời, quản lý tàu cá phải chặt chẽ từ nhận diện đến kiểm soát hành trình và hoạt động trên biển.

Truy xuất nguồn gốc trở thành “điểm nghẽn” then chốt

Chuỗi kiểm soát từ cảng cá đến doanh nghiệp và xuất khẩu được đặt dưới yêu cầu minh bạch cao hơn. Đặc biệt, các lô hàng vận chuyển bằng container và hoạt động thu gom, trung chuyển nguyên liệu sẽ bị giám sát chặt.

Song song, cơ chế xử phạt cũng được đề xuất theo hướng tăng nặng, có thể lên tới hàng trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng.

Không chỉ gỡ cảnh báo, mà là tái định vị

Thực tế cho thấy, việc đáp ứng tiêu chuẩn IUU không còn là bài toán “gỡ thẻ”, mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại trong bối cảnh tiêu dùng toàn cầu chuyển dịch sang các tiêu chí bền vững, minh bạch và trách nhiệm môi trường.

Nếu đáp ứng được các chuẩn mực này, thủy sản Việt Nam không chỉ giữ được thị trường xuất khẩu mà còn có cơ hội nâng giá trị, mở rộng thị phần và cải thiện hình ảnh quốc gia.

“Thẻ xanh” là đích đến dài hạn

Mục tiêu đặt ra không dừng ở việc xóa cảnh báo, mà hướng tới một ngành thủy sản vận hành theo chuẩn mực mới: khai thác có kiểm soát, bảo vệ nguồn lợi và minh bạch toàn chuỗi.

Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình khai thác truyền thống sang kinh tế biển hiện đại, từ quản lý đội tàu, kiểm soát sản lượng đến phát triển nuôi trồng công nghệ cao.

Quan trọng hơn, thay đổi phải bắt đầu từ chính ngư dân — khi ý thức tuân thủ thay thế cho thói quen, và lợi ích dài hạn được đặt lên trên lợi ích trước mắt.