#Tài chính

24HMONEY đã kiểm duyệt

Cuộc "đại phẫu" để hồi sinh hơn 1 triệu tỷ đồng vốn “tắc nghẽn”

Nợ xấu toàn nền kinh tế đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng – con số khổng lồ không chỉ phản ánh áp lực hệ thống tài chính mà còn cho thấy hàng triệu tỷ đồng nguồn lực đang bị chôn vùi, không thể sinh lời. Làm thế nào để “giải phóng” khối vốn chết này, rã băng dòng tiền và tái kích hoạt chu trình tăng trưởng cho nền kinh tế đang là bài toán sống còn.

Hơn 1 triệu tỷ đồng nợ xấu: Gánh nặng hệ thống, thách thức chính sách

Tính đến quý I/2025, tổng dư nợ cho vay tại 28 ngân hàng niêm yết đạt trên 12,3 triệu tỷ đồng, tăng gần 4% so với đầu năm. Tuy nhiên, đáng lo ngại là tổng nợ xấu đã vọt lên hơn 266.400 tỷ đồng, tăng gần 16%, với 22/28 nhà băng ghi nhận quy mô nợ xấu tăng mạnh – đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản.

Theo Ngân hàng Nhà nước, sự gia tăng nợ xấu chủ yếu do những khó khăn kéo dài trong nước, cộng hưởng với bất ổn kinh tế toàn cầu, thiên tai, thị trường tài chính hồi phục chậm và hành lang pháp lý xử lý nợ chưa theo kịp thực tiễn. Một số nội dung quan trọng của Nghị quyết 42/2017 vẫn chưa được luật hóa, khiến tiến trình thu hồi nợ của tổ chức tín dụng bị chậm lại, trong khi năng lực quản trị rủi ro của nhiều nhà băng vẫn chưa đáp ứng được tốc độ tăng trưởng và độ phức tạp của tín dụng.

Theo ông Nguyễn Quốc Hùng – Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, tổng quy mô nợ xấu toàn hệ thống hiện đã vượt 1 triệu tỷ đồng – tương đương một “khối vốn chết” khổng lồ bị mắc kẹt, gây lãng phí nghiêm trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang khát vốn. Nguồn lực này không chỉ làm méo mó mặt bằng lãi suất cho vay mà còn khiến tài sản thế chấp bị “đóng băng” vì rủi ro pháp lý chưa được tháo gỡ, tạo vòng luẩn quẩn về thanh khoản.

Trong bối cảnh đó, các ngân hàng buộc phải trích lập dự phòng rủi ro để tự xử lý nợ xấu, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận. Điều này khiến các nhà băng không còn dư địa để hạ lãi suất – dù Chính phủ tha thiết kỳ vọng điều này nhằm hỗ trợ phục hồi kinh tế.

Không thu hồi được nợ, ngân hàng vừa không thể tái tạo dòng vốn, vừa phải trả lãi cho người gửi tiền, vừa cắt lợi nhuận để “nuôi” khối nợ xấu đang phình to từng quý.

Xử lý nợ xấu: Không thể chỉ để ngân hàng tự xoay xở

Theo các chuyên gia, nếu giải phóng được hơn 1 triệu tỷ đồng nợ xấu, dòng tiền sẽ được tái lưu thông vào nền kinh tế, doanh nghiệp được cứu, hệ thống ngân hàng khỏe lại và ngân sách nhà nước cũng có thêm nguồn thu. Nhưng để làm được điều đó, cần một giải pháp tổng thể với sự vào cuộc đồng bộ từ cả hệ thống chính trị.

Luật sư Lê Trung Phát (TP.HCM) cho biết, xử lý tài sản thế chấp tưởng đơn giản nhưng thực tế lại đầy rủi ro, đặc biệt khi gặp phải khách hàng không hợp tác hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý kéo dài. Nhiều ngân hàng dù đã có bản án, quyết định thi hành án nhưng vẫn không thể thu hồi nợ do khâu phát mãi tài sản bị đình trệ.

Các chuyên gia đồng thuận rằng, vấn đề cốt lõi hiện nay nằm ở hệ thống pháp lý đối với tài sản đảm bảo – vẫn còn phức tạp, chồng chéo, thiếu minh bạch. Việc phát mãi tài sản qua đấu giá hay chuyển nhượng dự án đều gặp rào cản. Do đó, cần xây dựng một cơ chế đặc thù, rõ ràng, minh bạch để rút ngắn quy trình xử lý, giảm thiểu tranh chấp và tăng tốc thu hồi vốn.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch HoREA – nhấn mạnh: chỉ khi pháp luật được hoàn thiện đồng bộ và tạo điều kiện lưu chuyển tài sản hiệu quả, dòng tiền mới có thể thông suốt và nợ xấu mới được xử lý tận gốc.

Luật hóa Nghị quyết 42: Tạo nền pháp lý bền vững

Quốc hội mới đây đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng, trong đó luật hóa ba nhóm chính sách cốt lõi từ Nghị quyết 42 gồm: quyền thu giữ tài sản bảo đảm, hạn chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự, và hoàn trả tài sản là vật chứng sau khi xác minh. Đây được kỳ vọng sẽ là bước tiến quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định và lâu dài cho hoạt động xử lý nợ xấu.

Theo phân tích từ VNDirect, nếu thực thi hiệu quả, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ngân hàng có thể giảm xuống dưới 3%, từ mức 4,3% hiện tại. Dù vậy, nợ xấu vẫn đang tập trung chủ yếu ở các ngân hàng yếu kém và diện kiểm soát đặc biệt – nơi cần cơ chế mạnh hơn nữa.

Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng khẳng định, luật hóa Nghị quyết 42 là bước đi cần thiết để bảo vệ lợi ích của tổ chức tín dụng, người gửi tiền và cả người vay – đồng thời giúp hệ thống tài chính vận hành minh bạch, an toàn hơn.

Phát triển thị trường mua bán nợ: Lối thoát dài hạn

Bên cạnh pháp lý, một giải pháp then chốt là phát triển thị trường mua bán nợ – công cụ đã được chứng minh hiệu quả ở nhiều quốc gia. NHNN đang lấy ý kiến dự thảo thông tư mới quy định về hoạt động của công ty quản lý nợ (AMC) và công ty con trong lĩnh vực xử lý nợ xấu. Dự thảo cho phép các AMC được quản lý cả nợ xấu nội bảng và ngoại bảng, đồng thời mua – bán các khoản nợ phát sinh từ cho vay, bảo lãnh hoặc hợp đồng thuê tài chính.

TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh, để thị trường mua bán nợ thực sự phát triển, cần cho phép các công ty mua bán nợ đủ điều kiện được quyền thu giữ tài sản đảm bảo. Việc này sẽ giúp thu hút vốn xã hội tham gia xử lý nợ xấu, thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn lực ngân hàng.

Ông Nguyễn Quốc Hùng kết luận: việc sửa đổi đồng bộ Luật Các tổ chức tín dụng và ban hành thông tư mới về quản lý nợ sẽ kích hoạt thị trường nợ – từ đó tạo lực đẩy thực chất để giải quyết “cục máu đông” đang kìm hãm cả hệ thống tài chính – tín dụng quốc gia.