Cuộc chiến tranh vệ tinh giữa Mỹ và Trung Quốc: Guowang thách thức Starlink

Không gian vũ trụ đang trở thành chiến trường chiến lược mới, nơi Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh quyết liệt để khẳng định ưu thế công nghệ và ảnh hưởng toàn cầu.

Nếu Mỹ có Starlink của SpaceX với hàng nghìn vệ tinh cung cấp kết nối toàn cầu và hỗ trợ quân sự, thì Trung Quốc đang tăng tốc triển khai hệ thống Guowang và Qianfan. Trong đó, Guowang được xem như đối thủ trực tiếp của Starlink, không chỉ phục vụ dân sự mà còn mang tính chất quân sự sâu sắc. Cuộc cạnh tranh này đang định hình lại tương lai của an ninh không gian và cấu trúc quyền lực toàn cầu.

GUOWANG – THAM VỌNG VỆ TINH CHIẾN LƯỢC

Guowang, được quản lý bởi công ty nhà nước China SatNet thành lập năm 2021, là dự án “mạng lưới quốc gia” nhằm tạo ưu thế trên không gian. Tính đến tháng 8/2025, Trung Quốc đã phóng 72 vệ tinh Guowang lên quỹ đạo thấp, trong tổng số 12.992 vệ tinh đăng ký với Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU). Các vệ tinh được bố trí ở hai độ cao: từ 500–600 km, tương đương Starlink, và khoảng 1.145 km, cao hơn nhiều so với đối thủ. Độ cao này giúp giảm số lượng vệ tinh cần thiết để phủ sóng toàn cầu, song đồng nghĩa mỗi lần phóng chỉ đưa được 5–10 vệ tinh, ít hơn nhiều so với Falcon 9 của SpaceX vốn có thể mang 28 vệ tinh Starlink.

NHỊP ĐỘ TRIỂN KHAI VÀ CUỘC ĐUA TỐC ĐỘ

Trong vòng chưa đầy một tháng, Trung Quốc đã thực hiện 5 đợt phóng vệ tinh Guowang, gần bằng 6 đợt phóng Starlink của SpaceX trong cùng giai đoạn. Điều này cho thấy nhịp độ triển khai đang tăng nhanh. Dù chưa có khả năng tái sử dụng tên lửa như SpaceX, Trung Quốc huy động đồng thời nhiều loại tên lửa Trường Chinh để duy trì tần suất phóng. Nếu hoàn thành, Guowang sẽ trở thành một trong những chòm vệ tinh lớn nhất thế giới, đóng vai trò không chỉ cung cấp băng thông mà còn mở rộng năng lực giám sát chiến lược. Đây là bước tiến khẳng định tham vọng của Bắc Kinh trong việc bắt kịp, thậm chí vượt qua một số mảng công nghệ vũ trụ của Mỹ.

KILL WEB VÀ NĂNG LỰC QUÂN SỰ

Điểm khác biệt lớn nhất của Guowang so với Starlink là khả năng phục vụ quân sự. Các báo cáo cho thấy vệ tinh Guowang có thể tích hợp radar khẩu độ tổng hợp, cảm biến quang học, truyền thông laser và viễn thám. Với các công nghệ này, Guowang có thể trở thành một mắt xích trong mạng lưới “kill web” – hệ thống phát hiện, theo dõi, nhắm mục tiêu và chỉ huy từ không gian. Mỹ đang phát triển MILNET và Starshield với chức năng tương tự, nhưng nhiều chương trình vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Ngược lại, việc Trung Quốc đưa Guowang vào triển khai thực tế khiến giới chức Lực lượng Không gian Mỹ lo ngại rằng Bắc Kinh có thể đạt lợi thế trong năng lực tấn công và phòng thủ khu vực Tây Thái Bình Dương.

MỸ DUY TRÌ LỢI THẾ VỚI STARLINK VÀ STARSHIELD

Mỹ hiện có hơn 200 vệ tinh Starshield phục vụ tình báo và giám sát cho Văn phòng Trinh sát Quốc gia (NRO), cùng gần 6.000 vệ tinh Starlink cung cấp dịch vụ toàn cầu. Ngoài ra, Cơ quan Phát triển Không gian (SDA) dự kiến phóng hơn 150 vệ tinh mới trong năm 2025 để tăng cường năng lực theo dõi tên lửa và hỗ trợ tác chiến. SpaceX cũng tiếp tục duy trì nhịp độ phóng cao, tái sử dụng thành công hàng chục tên lửa Falcon 9, đồng thời phát triển tên lửa siêu trọng Starship. Nhờ đó, Mỹ vẫn giữ lợi thế về công nghệ và quy mô sản xuất. Tuy nhiên, các tướng lĩnh Mỹ thừa nhận tiến độ Guowang là “đáng lo ngại” vì nó có thể làm suy yếu khả năng tiếp cận quân sự của Mỹ ở Thái Bình Dương.

TRUNG QUỐC VỚI CÁCH TIẾP CẬN PHÂN TÁN

Khác với Mỹ phụ thuộc vào SpaceX, Trung Quốc áp dụng mô hình “cả làng,” kết hợp nhiều doanh nghiệp thương mại và cơ quan nhà nước để chế tạo vệ tinh và tên lửa. Bốn loại tên lửa khác nhau đã được sử dụng để phóng Guowang trong tháng qua, cho thấy sự linh hoạt trong tổ chức triển khai. Dù chưa tái sử dụng được tên lửa, Bắc Kinh đang đầu tư nghiên cứu để tăng hiệu quả và giảm chi phí. Các tướng Mỹ tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cảnh báo rằng năng lực vệ tinh của Trung Quốc có thể mở rộng chiến lược chống tiếp cận (A2AD), từ chuỗi đảo thứ nhất, thứ hai cho đến gần bờ biển California. Điều này chứng tỏ Trung Quốc coi không gian là phần then chốt để hạn chế sự can thiệp của Mỹ.

KẾT LUẬN

Sự trỗi dậy của Guowang cho thấy Trung Quốc không chỉ phát triển bản sao của Starlink, mà còn xây dựng một kiến trúc vệ tinh phục vụ chiến lược quân sự toàn diện. Mỹ vẫn nắm lợi thế về công nghệ và tốc độ sản xuất, nhưng Trung Quốc đang rút ngắn khoảng cách nhanh chóng. Cuộc cạnh tranh vệ tinh giữa hai cường quốc sẽ định hình lại an ninh không gian và ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự quốc tế trong thập kỷ tới.

(Nguồn: "China’s Guowang megaconstellation is more than another version of Starlink," ARS TECHNICA, 20/8/2025)