Cuộc chiến Mỹ với Iran: Hậu quả sau đòn tấn công

Ilan Goldenberg, Phó Chủ tịch cấp cao và Giám đốc Chính sách tại tổ chức J Street, từng là cố vấn đặc biệt về Trung Đông của Phó Tổng thống Kamala Harris và Trưởng nhóm Iran tại Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ vừa có bài phân tích với tiêu đề trên đăng trên FOREIGN AFFAIRS ngày hôm nay 22/6/2025.

https://flip.it/XvKcfz from Flipboard

Goldenberg đánh giá chiến lược của chính quyền Trump sau khi Mỹ tấn công ba cơ sở hạt nhân của Iran ngày 21/6/2025, và các kịch bản tiếp theo có thể xảy ra như sau:

1. MỸ BƯỚC VÀO CUỘC CHIẾN

Sau hơn một tuần kể từ khi Israel khai hỏa tấn công Iran, Tổng thống Donald Trump quyết định đưa Mỹ chính thức tham chiến bằng cuộc không kích vào ba cơ sở hạt nhân Fordow, Natanz và Isfahan. Fordow là mục tiêu then chốt vì được chôn sâu dưới lòng đất, Israel không thể tấn công mà không có sự hỗ trợ từ loại bom xuyên boongke đặc biệt của Mỹ. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại vẫn chưa rõ. Trump tuyên bố các đòn đánh sẽ dừng lại nếu Iran không trả đũa, nhưng giới phân tích lo ngại Mỹ khó tránh khỏi bị kéo sâu vào vòng xoáy xung đột.

2. KỊCH BẢN TRẢ ĐŨA CỦA IRAN

Goldenberg cho rằng Iran gần như chắc chắn sẽ trả đũa, với hai hướng chính: tấn công các căn cứ Mỹ ở Trung Đông bằng tên lửa, hoặc sử dụng đội tàu cao tốc nhỏ để rải thủy lôi và đánh bom cảm tử tàu Mỹ trên eo biển Hormuz. Nếu Iran chỉ gây thiệt hại nhỏ, Trump có thể phản ứng ôn hòa như sau vụ ám sát Tướng Soleimani năm 2020. Tuy nhiên, nếu tên lửa Iran gây thương vong lớn hoặc chạm vào “giới hạn đỏ” của Washington, Mỹ sẽ không thể đứng ngoài. Sai lầm, tính toán nhầm hoặc kết quả vượt ngoài mong đợi đều có thể đẩy căng thẳng vượt khỏi kiểm soát.

3. RỦI RO ĐỊA CHÍNH TRỊ VÀ KHỦNG HOẢNG DẦU MỎ

Việc Iran chọn phong tỏa eo biển Hormuz – nơi vận chuyển hơn 1/3 lượng dầu toàn cầu – có thể làm giá dầu tăng vọt và gây suy thoái kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, khả năng này không cao vì Iran không muốn mất sự ủng hộ từ Trung Quốc và các nước Vùng Vịnh. Chiến lược lâu nay của Tehran là chấm dứt cô lập bằng cách xây dựng quan hệ với các đối tác khu vực. Chính vì vậy, đến nay thị trường dầu chỉ tăng giá 10% kể từ khi chiến sự bắt đầu ngày 13/6. Dù vậy, khả năng tai nạn ngoài ý muốn làm bùng nổ xung đột vẫn luôn hiện diện.

4. KHẢ NĂNG SỤP ĐỔ CHẾ ĐỘ IRAN VÀ CUỘC CHIẾN DÀI HƠI

Tác giả phủ nhận kỳ vọng rằng các cuộc tấn công sẽ làm sụp đổ chế độ Iran như tại Syria năm 2024. Với dân số 90 triệu người và bộ máy an ninh còn nguyên vẹn, Iran khó sụp đổ nhanh chóng. Kịch bản hợp lý hơn là chế độ yếu đi, trở nên cực đoan hơn và tăng tốc phát triển vũ khí hạt nhân. Nếu IAEA không thể tiếp cận Iran sau chiến tranh, Tehran có thể bí mật tái khởi động chương trình hạt nhân và đạt được quả bom trong vài năm. Trong thời gian đó, Iran có thể tiến hành các cuộc tấn công khủng bố, ám sát hoặc đối đầu dài hạn với Israel, gây hậu quả nghiêm trọng cho dân thường.

5. TÁC ĐỘNG LÊN MỸ VÀ QUAN HỆ ĐỒNG MINH

Với Mỹ, một Iran yếu không phải là mối đe dọa hiện sinh, nhưng sẽ tiêu tốn rất nhiều nguồn lực, thời gian và sự chú ý chiến lược, làm gián đoạn chính sách toàn cầu của Washington. Việc duy trì hiện diện quân sự tại Trung Đông sau chiến tranh có thể dẫn tới hậu quả dài hạn – giống như cách sự hiện diện sau chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 dẫn tới phản ứng từ các nhóm cực đoan như al-Qaeda. Nếu Mỹ bị cuốn vào một cuộc chiến mà dân chúng không ủng hộ, làn sóng chỉ trích Israel – đặc biệt từ cánh tả và một bộ phận cánh hữu – sẽ ngày càng mạnh mẽ, đặt liên minh Mỹ–Israel trước áp lực lớn chưa từng có từ trong nội bộ chính trị Hoa Kỳ.

KẾT LUẬN: CỬA NGOẠI GIAO HẸP DẦN

Goldenberg cho rằng, dù còn xác suất thấp, vẫn có thể xảy ra kịch bản Iran chấp nhận các điều kiện của Mỹ và Israel, chiến tranh chấm dứt trong vài tuần tới. Tuy nhiên, với tiền lệ các cuộc can thiệp quân sự trước đây, kịch bản xấu – chiến tranh kéo dài, tổn thất lan rộng và Mỹ bị sa lầy – là rất đáng lo ngại. Giải pháp ngoại giao để kiểm soát chương trình hạt nhân Iran, vốn từng là lựa chọn tốt nhất, giờ đây gần như không còn khả thi.