Cuộc chiến minh bạch cấu phần giá điện

Đề xuất phân bổ dần các khoản lỗ lớn của ngành điện vào giá bán lẻ đang vấp phải làn sóng phản biện mạnh mẽ từ các bộ, ngành. Quan điểm lập pháp xuyên suốt được khẳng định: Hoạt động điện lực phải tuân thủ nghiêm ngặt cơ chế thị trường, kiên quyết không để xảy ra tình trạng "xào nấu" chi phí kém hiệu quả hay chuyển rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp sang vai người dân.

Yêu cầu bóc tách, công khai toàn bộ cấu phần chi phí từ nhiên liệu, truyền tải đến quản lý đang trở thành điều kiện tiên quyết để kiểm soát quyền lực độc quyền tự nhiên của ngành điện.

Minh bạch giá điện trở thành yêu cầu trọng tâm trong quá trình sửa đổi Luật Điện lực, khi cơ chế xử lý phần chi phí chưa được tính hết vào giá bán lẻ tiếp tục gây nhiều tranh luận.

Theo hồ sơ thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực, Bộ Công Thương đề xuất cho phép giá bán lẻ điện được điều chỉnh theo biến động chi phí đầu vào thực tế nhằm bảo đảm doanh nghiệp điện lực bù đắp chi phí hợp lý và duy trì lợi nhuận phù hợp để bảo toàn vốn.

Đáng chú ý, với phần chi phí sản xuất và cung ứng điện chưa thể tính hết trong một lần điều chỉnh, cơ quan soạn thảo đề xuất phân bổ vào các kỳ điều chỉnh giá điện tiếp theo.

Đề xuất này xuất phát từ giai đoạn EVN thua lỗ nặng trong các năm 2022-2023 do chi phí đầu vào tăng mạnh, trong khi giá điện chưa kịp điều chỉnh để hỗ trợ kiểm soát lạm phát và phục hồi kinh tế hậu dịch bệnh. Theo số liệu mới nhất, lỗ lũy kế công ty mẹ EVN hiện còn khoảng 5.611 tỷ đồng, giảm sâu so với mức gần 45.000 tỷ đồng trước đó.

Tuy nhiên, nhiều bộ, ngành cho rằng điều cốt lõi không nằm ở việc tăng hay phân bổ chi phí, mà là minh bạch toàn bộ quá trình hình thành giá điện.

Bộ Tài chính đề nghị bổ sung quy định công khai đầy đủ chi phí sản xuất, truyền tải, phân phối; minh bạch phương pháp tính giá điện; đồng thời tăng cường kiểm toán và giám sát độc lập với các khoản chi lớn hay cơ chế đặc thù. Theo cơ quan này, đây là điều kiện cần để kiểm soát chi phí, bảo vệ người tiêu dùng và tránh thất thoát nguồn lực Nhà nước.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng đề nghị quy định rõ tần suất điều chỉnh giá điện nhằm tránh các đợt tăng đột ngột, đồng thời yêu cầu công khai cấu phần đầu vào như nhiên liệu, truyền tải, phân phối và chi phí quản lý hằng năm.

Trong góp ý gửi cơ quan soạn thảo, Bộ Tài chính nhấn mạnh cần làm rõ cơ chế xử lý các khoản chi phí chưa được tính vào giá điện trước đây, đánh giá đầy đủ tác động đến CPI, hoạt động sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Không chỉ dừng ở câu chuyện minh bạch, vấn đề ranh giới trách nhiệm cũng được đặt ra gay gắt. Bộ Tài chính cho rằng không thể thiết kế chính sách theo hướng chuyển rủi ro kinh doanh hoặc phần chi phí kém hiệu quả của doanh nghiệp sang Nhà nước hay người tiêu dùng.

Cơ quan này đề nghị luật hóa nguyên tắc doanh nghiệp điện lực phải hoạt động theo cơ chế thị trường, tự chủ tài chính và tự chịu trách nhiệm với hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nhà nước chỉ hỗ trợ trong các trường hợp phục vụ an sinh xã hội, nhiệm vụ công ích hoặc mục tiêu chiến lược đặc biệt.

Tiếp thu các ý kiến, Bộ Công Thương cho biết dự thảo luật đã bổ sung quy định yêu cầu đơn vị bán lẻ điện hằng năm phải báo cáo chi phí thực tế để cơ quan quản lý phối hợp kiểm tra và công khai. Đồng thời, phần chi phí chưa được bù đắp đủ sẽ tiếp tục được phân bổ vào các lần tính toán giá điện sau đó.

Dự thảo cũng bổ sung điều khoản chuyển tiếp nhằm xử lý các khoản chi phí tồn đọng trước khi luật sửa đổi có hiệu lực. Với các chính sách hỗ trợ tiền điện cho nhóm khách hàng đặc thù, nguồn kinh phí sẽ lấy từ ngân sách hoặc các quỹ tài chính hợp pháp theo quy định hiện hành.