Cú sốc LNG từ vùng Vịnh: Thị trường châu Âu “nóng” trở lại, bài toán an ninh năng lượng thêm cấp bách

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang tái kích hoạt nỗi lo về một chu kỳ bất ổn năng lượng mới, khi QatarEnergy thông báo tạm dừng một phần hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sau các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng. Thông tin này lập tức tạo hiệu ứng dây chuyền trên thị trường quốc tế, đẩy giá khí đốt tại châu Âu tăng gần 50% chỉ trong thời gian ngắn.

Giá TTF bật tăng mạnh, phản ánh tâm lý phòng thủ

Ngay trong phiên 2/3, hợp đồng tương lai khí đốt TTF của Hà Lan – chỉ số tham chiếu của thị trường châu Âu – tăng hơn 48%, lên 47,32 euro/MWh, mức cao nhất kể từ tháng 2/2025. Dù còn cách xa đỉnh hơn 300 euro/MWh ghi nhận năm 2022 khi xung đột Nga–Ukraine bùng phát, mức tăng hiện tại vẫn được đánh giá là đáng kể.

Diễn biến này cho thấy thị trường LNG toàn cầu vẫn cực kỳ nhạy cảm trước rủi ro địa chính trị. Chỉ cần một tín hiệu gián đoạn nguồn cung từ một nhà xuất khẩu chủ chốt, kỳ vọng cân bằng cung – cầu lập tức bị đảo lộn.

Từ kỳ vọng dư cung sang nguy cơ thiếu hụt

Chỉ vài tháng trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) còn dự báo sản lượng LNG toàn cầu tăng mạnh trong năm 2026, thậm chí có thể dẫn đến dư cung và tạo áp lực giảm giá. Tuy nhiên, xung đột tại vùng Vịnh đã làm thay đổi hoàn toàn bức tranh.

Khác với cú sốc năm 2022 bắt nguồn từ Đông Âu, rủi ro lần này xuất phát từ Trung Đông – khu vực giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng LNG toàn cầu. Qatar là một trong những quốc gia xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Việc gián đoạn sản xuất, dù mang tính tạm thời, cũng đủ để kích hoạt tâm lý phòng thủ trên thị trường.

Châu Âu: Phụ thuộc giảm nhưng chưa thể chủ quan

Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu (EU) đã tích cực đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm phụ thuộc vào LNG từ Qatar. Tỷ trọng nhập khẩu từ quốc gia này giảm từ 37% năm 2017 xuống còn khoảng 8% trong năm qua. Sau khi xung đột Nga–Ukraine nổ ra, Mỹ vươn lên trở thành nhà cung cấp LNG lớn nhất cho châu Âu nhờ mở rộng nhanh công suất xuất khẩu.

Tuy nhiên, mức 8% không phải con số có thể xem nhẹ trong bối cảnh thị trường LNG có cấu trúc tập trung cao. Số lượng nhà cung cấp quy mô lớn không nhiều, trong khi công suất khai thác và hóa lỏng thường vận hành sát ngưỡng tối đa. Do đó, bất kỳ sự cố nào tại một trung tâm xuất khẩu lớn đều có thể tạo ra biến động giá đáng kể.

Cạnh tranh LNG toàn cầu có thể gia tăng

Rủi ro không chỉ nằm ở phía cung mà còn đến từ cầu. Các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc vốn phụ thuộc đáng kể vào LNG từ Qatar. Trong kịch bản bất ổn kéo dài, các nước này có thể gia tăng mua trên thị trường giao ngay, chấp nhận trả giá cao hơn để đảm bảo an ninh năng lượng.

Tiền lệ năm 2022 cho thấy khi châu Âu và châu Á cạnh tranh trực tiếp trên thị trường giao ngay, các chuyến tàu LNG sẵn sàng thay đổi lộ trình đến nơi trả giá cao nhất. Nếu kịch bản này tái diễn, áp lực giá đối với châu Âu sẽ càng gia tăng.

Dự trữ thấp, thời điểm nhạy cảm

Thời điểm hiện tại càng khiến tình hình trở nên nhạy cảm. Mức dự trữ khí đốt của EU chỉ đạt khoảng 30% công suất – ngưỡng thấp theo mùa vụ. Đức và Pháp thậm chí chỉ quanh mức 20%. Tháng 3 vốn là giai đoạn đáy dự trữ trong năm, đồng thời cũng là thời điểm các quốc gia bắt đầu tái tích trữ cho mùa Đông tới.

Điều này buộc các nước EU phải sớm tham gia thị trường để khóa nguồn cung, trong bối cảnh lựa chọn thay thế khá hạn chế. Na Uy và Algeria đang khai thác gần tối đa công suất. Khả năng tăng nhanh xuất khẩu LNG từ Mỹ trong ngắn hạn cũng bị ràng buộc bởi hạ tầng và hợp đồng dài hạn.

Tác động lan sang giá điện và thị trường carbon

Giá khí đốt tăng kéo theo chi phí sản xuất điện tại châu Âu gia tăng đáng kể. Đối với các nhà máy điện khí, mức giá hiện tại đồng nghĩa chi phí phát điện tăng thêm hơn 30 euro/MWh. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang nỗ lực kiểm soát hóa đơn năng lượng cho người dân và doanh nghiệp, áp lực tài khóa có thể lớn hơn.

Diễn biến này cũng có nguy cơ làm nóng trở lại tranh luận về cơ chế thị trường carbon của EU, đặc biệt tại các quốc gia có tỷ trọng nhiệt điện khí cao như Italy. Khi giá khí đốt và giá quyền phát thải CO₂ cùng tăng, chi phí điện năng bị “kẹp” hai đầu, tạo áp lực lên lạm phát và sức cạnh tranh công nghiệp.

 

Pháp và cấu trúc điện hạt nhân: Tấm đệm tương đối

Đối với Pháp, tác động trực tiếp có thể hạn chế hơn nhờ tỷ trọng điện hạt nhân cao trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, trong một thị trường năng lượng liên thông như EU, biến động giá tại một quốc gia có thể lan tỏa sang toàn khu vực thông qua cơ chế thị trường chung.

Thị trường vẫn dễ tổn thương trước cú sốc địa chính trị

Dù chưa đạt mức báo động như năm 2022, cú sốc LNG lần này là lời nhắc nhở rằng thị trường khí đốt toàn cầu vẫn mong manh trước các rủi ro địa chính trị. Khi xung đột Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, nguy cơ về một vòng xoáy giá năng lượng mới tại châu Âu vẫn hiện hữu.

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế khu vực còn yếu và lạm phát chưa hoàn toàn được kiểm soát, bất kỳ cú sốc năng lượng nào cũng có thể làm gia tăng áp lực lên chính sách tiền tệ, tài khóa và ổn định vĩ mô.

An ninh năng lượng vì thế tiếp tục là ưu tiên chiến lược – không chỉ ở châu Âu mà trên toàn cầu – trong một thế giới ngày càng phân mảnh và biến động.

......................................................