Công chức trước áp lực thị trường: Dám bước ra vùng an toàn?

Sử dụng cơ chế thị trường để phân bổ lực lượng lao động cũng là một trong những phương án hợp lý trong đợt tinh giản lớn này.

100.000 công chức rời khu vực nhà nước trong đợt tinh gọn không phải con số quá lớn so với sức chứa của thị trường lao động. Tuy nhiên, để đảm bảo sự thích nghi và tận dụng nguồn nhân lực hiệu quả, cần có chính sách điều tiết và hỗ trợ phù hợp.

Đầu tháng 1, ông Lê Xuân Hoàn, Phó Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai chi nhánh huyện Đăk Hà (thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kon Tum), đã nộp đơn xin nghỉ hưu trước tuổi theo chủ trương tinh gọn bộ máy. Quyết định này nhằm tạo thuận lợi cho quá trình sắp xếp lại nhân sự.

Ông Hoàn năm nay 58 tuổi, còn gần 5 năm nữa mới đến tuổi nghỉ hưu theo quy định. Trong suốt 40 năm làm việc trong khu vực nhà nước, ông đã có hơn 30 năm gắn bó với ngành Tài nguyên và Môi trường, đảm nhận vị trí Phó Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai từ năm 2022.

"Tôi tự nguyện xin nghỉ sớm để hưởng ứng chủ trương tinh giản bộ máy, đồng thời nhường cơ hội cho lớp trẻ", ông Hoàn chia sẻ. Ông khẳng định nếu không nghỉ, ông vẫn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, hoàn thành tốt nhiệm vụ và không thuộc diện tinh giản bắt buộc. Tuy nhiên, ở tuổi gần 60, ông tự nhận thấy động lực làm việc không còn cao, cơ hội thăng tiến cũng không còn, nên quyết định dừng lại để mở ra hướng đi mới.

Để chuẩn bị cho bước chuyển đổi này, ông Hoàn đã tìm hiểu cơ hội đầu tư trong lĩnh vực bất động sản, đồng thời ấp ủ kế hoạch chuyển vào Nam vừa để phát triển công việc vừa có điều kiện gần gũi gia đình. Dù không có ý định nghỉ ngơi hoàn toàn, ông cũng không đặt nặng áp lực phải tiếp tục công việc nếu thị trường không thuận lợi.

Không chỉ ông Hoàn, nhiều cán bộ, công chức, viên chức cũng đang đứng trước những lựa chọn tương tự khi đợt tinh giản bộ máy diễn ra. Bà B., một thủ trưởng đơn vị sự nghiệp tại TP.HCM, bày tỏ lo lắng khi ở tuổi ngoài 40, sau hơn 20 năm làm việc trong môi trường hành chính, bà khó tìm được vị trí tương đương trong khu vực tư nhân, nhất là khi phải cân nhắc cả yếu tố gia đình và thu nhập.

Chuyển từ khu vực công sang khu vực tư không đơn giản. Ông Đỗ Chí Cường, Chủ tịch một công ty công nghệ hàng đầu Việt Nam, cho biết doanh nghiệp của ông từng tiếp nhận nhiều nhân sự từ khu vực nhà nước, nhưng tỷ lệ "lọc được" và "dùng được" không cao. Nguyên nhân chính nằm ở sự khác biệt về văn hóa làm việc: khu vực tư yêu cầu tính chủ động, linh hoạt và tốc độ xử lý công việc cao hơn. Tuy nhiên, những người có tinh thần cầu tiến, sẵn sàng học hỏi vẫn có thể thích nghi và tìm được cơ hội phù hợp.

Bài toán lớn đặt ra không chỉ là việc tìm kiếm công việc mới, mà còn là sự tương thích giữa năng lực của lao động và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Theo khảo sát năm 2024 của Trung tâm Dự báo Nhu cầu Nhân lực và Thông tin Thị trường Lao động TP.HCM, 70% người tìm việc có trình độ đại học trở lên, trong khi nhu cầu tuyển dụng ở nhóm này chỉ chiếm hơn 20%. Bên cạnh đó, hơn một nửa số lao động tìm việc có trên 5 năm kinh nghiệm, nhưng nhiều doanh nghiệp lại ưu tiên tuyển dụng người trẻ để tiết kiệm chi phí nhân sự.

Theo ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), nhóm lao động tinh giản có ưu điểm là được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm và tác phong chuyên nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn họ đã ngoài 35 tuổi, khả năng linh hoạt và sức khỏe suy giảm, việc chuyển đổi nghề nghiệp sẽ gặp không ít khó khăn.

Để hỗ trợ quá trình này, Chính phủ đã ban hành các Nghị định số 177/2024/NĐ-CP và 178/2024/NĐ-CP với nhiều chính sách ưu đãi cho người nghỉ hưu trước tuổi và người thôi việc. Đồng thời, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cũng chỉ đạo các đơn vị đảm bảo quyền lợi cho lao động bị ảnh hưởng thông qua bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ vay vốn tạo việc làm và đào tạo kỹ năng mới.

Bên cạnh chính sách nhà nước, cần có sự chung tay của cả xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân, để tạo điều kiện cho lao động dôi dư tái hòa nhập thị trường. Cơ quan quản lý cũng cần đẩy mạnh cung cấp thông tin thị trường lao động, hỗ trợ đào tạo lại và phát triển các ngành nghề mới nhằm tạo thêm nhiều cơ hội việc làm.

Theo Bộ trưởng phụ trách Việc làm của Phần Lan Arto Olavi Satonen, việc chuyển dịch lao động từ khu vực nhà nước sang tư nhân là xu hướng tất yếu. Ông khuyến nghị Việt Nam cần có chiến lược đào tạo bổ sung để nâng cao khả năng thích nghi của lao động, đồng thời tận dụng cơ chế thị trường để phân bổ nguồn nhân lực hợp lý.

Tóm lại, đợt tinh giản lần này không chỉ là thử thách mà còn là cơ hội để đội ngũ lao động nhà nước bước ra khỏi vùng an toàn, thích nghi với thị trường năng động hơn. Điều quan trọng nhất là có sự chuẩn bị tốt từ cả chính sách hỗ trợ và tinh thần sẵn sàng thay đổi của mỗi cá nhân.