“Cơn điên” giá vàng: Điều gì đang thực sự diễn ra và khi nào sẽ hạ nhiệt?

Trong những tuần qua, thế giới chứng kiến “cơn lên đồng” của giá vàng cùng hình ảnh dòng người xếp hàng dài ở nhiều quốc gia để mua kim loại quý này. Không chỉ các thị trường truyền thống như Việt Nam, Ấn Độ hay Thổ Nhĩ Kỳ, làn sóng mua vàng còn lan mạnh sang Úc, Hàn Quốc, Nhật Bản và cả Mỹ. Giới đầu tư đang đặt câu hỏi: Những yếu tố nào đứng sau đợt tăng giá mạnh mẽ vừa qua, và liệu đà tăng này có sớm kết thúc?

Giá vàng lập đỉnh, rồi điều chỉnh mạnh

Tối 21/10 (giờ Việt Nam), giá vàng quốc tế giao ngay giảm mạnh 5,3% xuống còn 4.126 USD/ounce, rời mức kỷ lục 4.381 USD/ounce chỉ một ngày trước đó, theo dữ liệu của CNBC và MarketWatch.

Như vậy, chỉ trong vòng 1 tháng, giá vàng đã tăng gần 9,5% và vọt hơn 56,8% kể từ đầu năm, có thời điểm chạm mức tăng gần 70% trước khi điều chỉnh.

Đà tăng này khiến vàng trở thành mặt hàng có tốc độ leo dốc mạnh nhất kể từ năm 1979 – thời điểm giá vàng tăng hơn 100% do nỗi lo lạm phát toàn cầu.

Hiện tại, chất xúc tác được xem là tương tự: căng thẳng thương mại Mỹ - Trung cùng nỗi lo bất ổn tài chính đang bao trùm.

Hàng loạt yếu tố đẩy giá vàng lên cao

Theo giới phân tích, mức tăng gần 20% chỉ trong 1 tháng không thể được lý giải đơn thuần bởi các yếu tố truyền thống như lãi suất hay kỳ vọng lạm phát.

Thay vào đó, “cơn sốt vàng” hiện nay được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa nỗi sợ và tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) trên phạm vi toàn cầu.

“Giờ ai cũng hỏi ‘Khi nào giá vàng giảm?’ Nhưng mỗi khi giá điều chỉnh, các tổ chức lại mua vào,” – Greg Frith, quản lý giao dịch vàng vật chất tại Gunvor (Thụy Sỹ) chia sẻ.

Một trong những động lực quan trọng nhất là lượng mua vàng kỷ lục từ các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Nga và Trung Quốc, nhằm đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và giảm phụ thuộc vào đồng USD.

Chỉ riêng trong quý III, các quỹ ETF bảo đảm bằng vàng đã thu hút hơn 26 tỷ USD dòng vốn mới, con số cao nhất nhiều năm qua.

Trước xu hướng đó, hàng loạt tổ chức tài chính lớn như Société Générale, Bank of America và Goldman Sachs đã nâng dự báo giá vàng lên 5.000 USD/ounce trong năm tới.

Khi “người không thích vàng” cũng phải thay đổi

Ngay cả Jamie Dimon, CEO của JPMorgan Chase – người nổi tiếng thận trọng và hiếm khi khuyến khích nắm giữ vàng – cũng thừa nhận đây là thời điểm hiếm hoi ông thấy việc nắm giữ kim loại quý là “hợp lý”.

Dimon cho rằng, trong kịch bản cực đoan với căng thẳng tài chính hoặc địa chính trị leo thang, giá vàng hoàn toàn có thể tăng lên 5.000–10.000 USD/ounce.

Theo David Tait, Giám đốc điều hành Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), “nguyên nhân cốt lõi của toàn bộ đợt tăng giá là nỗi sợ về nợ nần và khả năng sụp đổ tài chính”.

Ông mô tả hiện tượng này là “đợt tăng vượt ngoài logic”, khi mọi câu chuyện toàn cầu đều được quy về lý do “phải mua vàng để trú ẩn”.

Khi nào đà tăng dừng lại?

Trevor Greetham, Giám đốc bộ phận đa tài sản tại Royal London Asset Management, nhận định:

“Nhà nhà đều xem vàng như công cụ phòng ngừa rủi ro địa chính trị, tài chính và cả yếu tố chính trị ở Mỹ.”

Một số chuyên gia gọi đây là “giao dịch phòng hộ trước sự mất giá của tiền tệ” (debasement trade) — khi nhà đầu tư mua vàng để bảo vệ tài sản khỏi nguy cơ lạm phát và nợ công tăng cao ở các nền kinh tế lớn.

Tiêu điểm hiện nay hướng về Mỹ, nơi Tổng thống Donald Trump đang gây sức ép buộc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hạ lãi suất nhằm giảm chi phí nợ công.

Nếu kịch bản nợ công Mỹ hạ nhiệt hoặc tăng trưởng cải thiện, áp lực tăng giá vàng có thể giảm bớt, theo WGC.

Rủi ro từ chính Fed và chính trị Mỹ

Sự độc lập của Fed đang bị nghi ngờ sau việc Nhà Trắng bổ nhiệm Stephen Miran vào Hội đồng điều hành Fed, cùng tranh cãi về việc liệu ông Trump có quyền sa thải Thống đốc Lisa Cook hay không.

Giá vàng được cho là đã tăng mạnh ngay sau khi ông Trump tấn công bà Cook, và nếu vị nữ Thống đốc này giữ được ghế, thị trường có thể ổn định trở lại, theo Ruth Crowell, Giám đốc điều hành Hiệp hội Thị trường vàng London.

Ngoài ra, việc các ngân hàng trung ương buộc phải bán vàng để tái cân bằng danh mục đầu tư cũng có thể tạo áp lực giảm giá trong ngắn hạn, khi giá vàng tăng quá nhanh khiến tỷ trọng nắm giữ vượt mức cho phép.

Bong bóng hay đỉnh chu kỳ?

Không giống cổ phiếu hay trái phiếu, vàng không mang lại lợi suất, nên rất khó xác định đâu là “vùng quá nóng”.

Lịch sử cho thấy giá vàng tăng vọt khi lạm phát bùng nổ (thập niên 1970) và sụt mạnh sau khi đạt đỉnh (đầu thập niên 1980, 2011).

Theo Bank of America, hiện giá vàng cao hơn 20% so với đường trung bình động 200 ngày và hơn 70% so với đường trung bình 200 tuần – mức độ chỉ từng xuất hiện ba lần trong lịch sử, và cả ba đều đi kèm đợt điều chỉnh 20–33% sau đó.

Kỳ vọng Fed hạ lãi suất – “mồi lửa” cho vàng

Một động lực quan trọng khác là kỳ vọng Fed sẽ hạ lãi suất bốn lần (mỗi lần 0,25 điểm %) từ nay đến cuối năm sau.

Điều này khiến nợ chính phủ Mỹ kém hấp dẫn hơn, trong khi nỗi lo lạm phát vẫn hiện hữu (2,7% vào tháng 8, cao hơn mục tiêu 2%).

Theo Dan Taylor, Giám đốc đầu tư tại Man Numeric, các nhà đầu tư “đang tìm nơi trú ẩn an toàn hơn, những tài sản có nguồn cung hạn chế như vàng hoặc Bitcoin”.

USD yếu, thương chiến Mỹ - Trung leo thang

Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung mới nhất cùng việc Trung Quốc tăng mua vàng sau kỳ nghỉ lễ tiếp tục thổi bùng nhu cầu vàng vật chất.

Trong khi đó, đồng USD đang trên đà có năm giảm mạnh nhất kể từ 2017, càng hỗ trợ cho giá vàng – vốn có mối quan hệ nghịch đảo với đồng bạc xanh.

FOMO và nguy cơ điều chỉnh

Giới quan sát cảnh báo tâm lý FOMO đang đẩy giá vàng vào vùng rủi ro, khi nhà đầu tư đổ xô mua mà thiếu cơ sở định giá rõ ràng.

Mối tương quan truyền thống giữa vàng và lãi suất thực (lãi suất trừ lạm phát) cũng trở nên kém hiệu lực, khi cả hai cùng tăng sau đại dịch COVID-19.

Hạ nhiệt hay chu kỳ mới?

Hiện chưa có dấu hiệu chắc chắn cho thấy đà tăng của vàng đã kết thúc, song độ biến động cao và tỷ lệ vượt đỉnh lịch sử cho thấy rủi ro điều chỉnh đang tăng dần.

Nếu lãi suất toàn cầu giảm chậm hơn kỳ vọng, hoặc căng thẳng chính trị Mỹ - Trung hạ nhiệt, giá vàng có thể sớm bước vào chu kỳ ổn định mới sau thời gian “tăng nóng”.

Tóm lại, “cơn điên” của vàng phản ánh nhiều hơn là giá trị của một kim loại quý – đó là tấm gương của nỗi sợ hãi và bất an tài chính toàn cầu. Và khi thế giới chưa thể lấy lại niềm tin vào đồng tiền, vàng vẫn còn cơ hội tỏa sáng – dù ánh sáng ấy có thể chói lóa hơn mức cần thiết.