#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Cổ phần SpaceX đã kín chỗ?

Sự bùng nổ của các quỹ đầu tư "cửa sau" (SPV) đang biến SpaceX thành một minh chứng điển hình cho sự chuyển dịch dòng vốn từ thị trường công khai sang những góc khuất kín kẽ của giới tinh hoa tài chính.

Khi SpaceX tiến gần tới một trong những thương vụ IPO lớn nhất lịch sử, thị trường lại chứng kiến một nghịch lý đáng chú ý: cổ phần của doanh nghiệp này đã được nắm giữ rộng rãi, dù chưa từng chính thức niêm yết.

Câu chuyện bắt đầu từ các thực thể đầu tư mang tên SPV (Special Purpose Vehicle) – công cụ cho phép gom vốn từ nhiều nhà đầu tư để mua cổ phần doanh nghiệp tư nhân. Thông qua lớp “vỏ bọc” này, cổ phiếu SpaceX được giao dịch trên thị trường thứ cấp, hình thành một mạng lưới sở hữu phức tạp và khó kiểm chứng.

Theo dữ liệu từ SEC, hàng trăm thực thể liên quan đến SpaceX đã xuất hiện trong vài năm gần đây. Con số thực tế có thể lớn hơn nhiều, bởi không phải SPV nào cũng gắn tên công ty trong hồ sơ pháp lý.

Sức nóng của thương vụ IPO dự kiến hàng chục tỷ USD càng đẩy thị trường này vào trạng thái “quá tải cầu”. Các nền tảng môi giới cổ phần tư nhân ghi nhận nhu cầu gần như không có điểm dừng. Trong bối cảnh đó, việc sở hữu cổ phần SpaceX không chỉ là đầu tư, mà còn mang màu sắc “đẳng cấp” đối với một bộ phận nhà đầu tư.

Thực tế, nhiều nhân vật ngoài giới tài chính truyền thống cũng đã tham gia. Từ nghệ sĩ đến cựu quan chức như Anthony Scaramucci đều xác nhận nắm giữ cổ phần thông qua các vòng gọi vốn tư nhân. Thậm chí, các nhóm nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng góp vốn chung để “đi đường vòng” vào doanh nghiệp.

Tuy nhiên, phía sau sự sôi động là lớp rủi ro dày đặc. Thị trường thứ cấp này thiếu minh bạch về dữ liệu tài chính, trong khi cấu trúc SPV nhiều tầng khiến chi phí bị “ăn mòn” qua từng lớp trung gian. Nhà đầu tư cuối cùng có thể chỉ nắm giữ một phần lợi ích rất nhỏ so với kỳ vọng ban đầu.

Nguy cơ còn lan sang khía cạnh an ninh. Các nhà lập pháp như Elizabeth Warren từng cảnh báo khả năng dòng vốn nước ngoài len lỏi qua SPV để tiếp cận cổ phần của doanh nghiệp có liên quan đến quốc phòng. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về kiểm soát sở hữu và bảo mật thông tin.

Thực tế đã có tiền lệ. Năm 2021, một khoản đầu tư từ doanh nghiệp Trung Quốc thông qua SPV buộc ban lãnh đạo SpaceX phải xử lý khẩn cấp để tránh rủi ro liên quan đến vị thế nhà thầu chính phủ Mỹ.

Không dừng ở đó, sự hưng phấn quá mức còn tạo đất cho các vụ lừa đảo. Những lời chào mời “suất đầu tư đặc biệt” xuất hiện dày đặc, đi kèm định giá phi thực tế. Một số vụ việc đã bị xử lý hình sự, cho thấy mặt tối của thị trường cổ phiếu “ngoài sàn”.

Nhận định về làn sóng này, Matt Grimm đặt câu hỏi thẳng: bao nhiêu nhà đầu tư thực sự sở hữu cổ phần, và bao nhiêu người chỉ đang tài trợ cho những giao dịch thiếu minh bạch?

Sức hút của Elon Musk là không thể phủ nhận. Nhưng khoảng cách giữa kỳ vọng IPO và thực tế thị trường thứ cấp vẫn rất lớn. Với nhà đầu tư cá nhân, cánh cửa “đi đường tắt” vào các công ty chưa niêm yết luôn đi kèm rủi ro cao – đôi khi đắt giá hơn nhiều so với lợi nhuận hứa hẹn.