Chuỗi sữa toàn cầu rung chuyển: Nguyên liệu từ Vũ Hán đứng sau hàng loạt vụ thu hồi, ai sẽ “dính đạn” tiếp theo?

Cuộc khủng hoảng sữa bột trẻ em lớn nhất trong nhiều năm qua đang lan rộng trên phạm vi toàn cầu, khi hàng loạt tập đoàn sữa hàng đầu đồng loạt thu hồi sản phẩm tại hơn 70 quốc gia. Tuy nhiên, những gì đã được công bố có thể mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, khi ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy chuỗi cung ứng nguyên liệu sữa công thức đang phụ thuộc sâu vào một mắt xích đặt tại Vũ Hán (Trung Quốc).

“Cơn địa chấn” thu hồi sữa bột lan rộng toàn cầu

Mở đầu cho làn sóng thu hồi là thông báo của Danone về việc thu hồi tự nguyện một lô Aptamil First Infant Milk tại Anh do lo ngại nhiễm độc tố cereulide – chất độc do vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra. Không lâu sau, Danone tiếp tục thu hồi dòng Aptamil Pronatura Pre sản xuất tại Đức (hộp 1.200g, hạn sử dụng đến 19/11/2026).

Song song, một tập đoàn sữa lớn của Thụy Sĩ cũng triển khai đợt thu hồi quy mô lớn tại hơn 50 quốc gia với các thương hiệu quen thuộc như SMA, NAN và BEBA, tất cả đều liên quan đến cùng một loại độc tố.

Tại châu Á, Singapore yêu cầu thu hồi dòng Dumex Dulac 1 do Danone sản xuất tại Thái Lan. Trong khi đó, Lactalis – tập đoàn sữa lớn nhất thế giới có trụ sở tại Pháp – tuyên bố thu hồi 6 lô sữa công thức thương hiệu Picot tại 18 quốc gia, bao gồm Trung Quốc, Pháp, Australia và Tây Ban Nha.

Điểm chung của các sản phẩm bị ảnh hưởng là sử dụng ARA (Arachidonic Acid) – một axit béo thiết yếu được bổ sung vào sữa công thức để hỗ trợ phát triển não bộ ở trẻ sơ sinh.

Cabio Biotech – “mắt xích” then chốt trong chuỗi cung ứng ARA toàn cầu

Theo xác nhận từ Bộ Nông nghiệp Pháp trên tờ Le Monde, cùng với dữ liệu từ Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA) và hệ thống cảnh báo nhanh RASFF của Liên minh châu Âu, nguồn gốc nguyên liệu ARA nghi nhiễm độc tố được xác định đến từ Cabio Biotech (Wuhan) Co., Ltd.

Cabio Biotech là doanh nghiệp sinh học lớn của Trung Quốc, có trụ sở tại Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc), chuyên sản xuất ARA bằng công nghệ lên men vi sinh – quy trình đòi hỏi tiêu chuẩn kiểm soát vi sinh cực kỳ nghiêm ngặt. Công ty này hiện là nhà cung ứng cho nhiều “ông lớn” trong ngành sữa và dinh dưỡng, bao gồm Nestlé, Danone, Yili và Mengniu.

Kết quả kiểm nghiệm cho thấy một số lô dầu ARA sản xuất tại nhà máy Vũ Hán đã bị nhiễm Bacillus cereus, vi khuẩn có khả năng sinh ra cereulide – loại độc tố bền nhiệt, không bị phá hủy ngay cả khi đun sôi hay pha sữa bằng nước nóng.

Ngay sau khi thông tin bị phanh phui, cổ phiếu Cabio Biotech lao dốc gần 12% chỉ trong một phiên giao dịch. Ngày 12/1/2026, công ty buộc phải gửi văn bản giải trình lên Sàn Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải, thừa nhận đang phối hợp với các khách hàng lớn để rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng.

Độc tố cereulide nguy hiểm đến mức nào?

Theo các nghiên cứu đăng tải trên Nature, cereulide là một hợp chất độc dạng vòng (depsipeptide), có khả năng kích thích dây thần kinh phế vị, gây nôn mửa dữ dội chỉ sau 1–6 giờ kể từ khi xâm nhập cơ thể. Đáng lo ngại hơn, độc tố này có thể tấn công trực tiếp vào ty thể tế bào, gây suy gan cấp hoặc thậm chí đa tạng, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh – nhóm đối tượng có hệ miễn dịch và chức năng thải độc chưa hoàn thiện.

Nestlé cảnh báo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các triệu chứng như nôn liên tục, tiêu chảy, lờ đờ bất thường trong vòng 30 phút đến 6 giờ sau khi trẻ sử dụng sữa. Trong mọi trường hợp nghi ngờ, cần đưa trẻ đi khám ngay lập tức.

Chưa ghi nhận ca bệnh, nhưng rủi ro chưa thể loại trừ

Các tập đoàn sữa lớn khẳng định đến thời điểm hiện tại chưa ghi nhận trường hợp trẻ em nào mắc bệnh liên quan trực tiếp đến các lô sữa bị thu hồi. Tuy nhiên, các đợt thu hồi được thực hiện trên nguyên tắc “cẩn trọng tối đa”, trong bối cảnh châu Âu vừa ban hành ngưỡng an toàn mới đối với sữa công thức – động thái được dự báo sẽ kéo theo nhiều đợt thu hồi bổ sung trong thời gian tới.

Bài học lịch sử và câu hỏi chưa có lời đáp

Ngành sữa thế giới không xa lạ với các bê bối nghiêm trọng. Năm 2008, vụ sữa nhiễm melamine tại Trung Quốc khiến 6 trẻ tử vong và khoảng 300.000 trẻ mắc bệnh thận. Năm 2017–2018, Lactalis phải thu hồi 12 triệu hộp sữa tại 83 quốc gia do nhiễm Salmonella. Năm 2022, Abbott Nutrition tại Mỹ đóng cửa nhà máy lớn nhất vì vi khuẩn Cronobacter sakazakii, gây khủng hoảng thiếu sữa diện rộng.

Lần này, câu hỏi khiến giới chức và người tiêu dùng toàn cầu lo ngại không chỉ là Cabio Biotech đã sai ở đâu, mà còn là:

Bao nhiêu thương hiệu nữa đang phụ thuộc vào cùng một nguồn nguyên liệu? Và ai sẽ là nạn nhân tiếp theo nếu chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục thiếu minh bạch?

Trong bối cảnh ngành sữa công thức trị giá gần 90 tỷ USD mỗi năm, cuộc khủng hoảng lần này có thể trở thành bước ngoặt buộc các tập đoàn phải rà soát lại toàn bộ chiến lược nguồn cung – trước khi niềm tin của người tiêu dùng bị tổn hại không thể cứu vãn.