Chứng khoán Việt: Nâng hạng không phải "phép màu" gọi vốn tỷ USD

Chuyên gia Nguyễn Thế Minh cảnh báo về rủi ro tiềm ẩn khi kỳ vọng nâng hạng thị trường bị đẩy lên quá đà. Ông lo ngại rằng, nếu kết quả không như mong đợi, thị trường có thể phải đối mặt với làn sóng bán tháo dữ dội, biến "niềm hy vọng" thành "cú sốc" lớn cho nhà đầu tư.

Không thể lấy "nâng hạng" làm chiếc đũa thần

Việc Việt Nam tiếp tục vắng mặt trong danh sách xem xét nâng hạng của MSCI không phải là điều bất ngờ, nhưng vẫn gây nên dư âm thất vọng trong giới đầu tư. Trên các diễn đàn, không khó để thấy những bình luận hoài nghi, thậm chí cảnh báo rủi ro điều chỉnh ngắn hạn do kỳ vọng bị thổi phồng quá mức.

Theo ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Phân tích khách hàng cá nhân tại Yuanta Việt Nam – nâng hạng thị trường không nên bị ngộ nhận là chiếc đũa thần có thể ngay lập tức “triệu hồi” hàng tỷ USD vốn ngoại. Điều quyết định không nằm ở nhãn phân loại, mà nằm ở chất lượng hàng hóa và độ hấp dẫn thực sự của thị trường.

Room ngoại: nút thắt chưa được tháo

Một trong những rào cản lớn nhất khiến Việt Nam chưa thể lọt vào nhóm thị trường mới nổi, theo ông Minh, chính là giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Không chỉ áp trần chặt chẽ, Việt Nam còn thiếu các công cụ mở room như NVDR – chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết – vốn đã được Thái Lan triển khai từ lâu.

“Nhà đầu tư tổ chức không cần quyền biểu quyết, họ cần được tiếp cận doanh nghiệp tốt, cổ tức đều. Nếu không mở cửa, sẽ rất khó để thuyết phục MSCI”, ông Minh nhấn mạnh.

Luật đã có khung, nhưng cho đến nay vẫn thiếu hướng dẫn thực thi, khiến thị trường thiếu vắng sản phẩm tài chính hiện đại để “giải phóng” dòng vốn ngoại. Dù có thiện chí cải cách, nhưng nếu không chuyển hóa thành hành động cụ thể, Việt Nam sẽ mãi dừng lại ở khâu đánh giá định tính – điều mà MSCI không đặt nặng bằng tiêu chí định lượng.

Chất lượng hàng hóa: yếu tố then chốt để trụ vững

Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay có số lượng mã lớn nhưng chất lượng phân hóa mạnh. “Chúng ta có hơn 1.000 mã cổ phiếu, nhưng phần lớn là doanh nghiệp quy mô nhỏ, khó lọt vào tiêu chuẩn của các quỹ lớn. Trong khi Thái Lan chỉ có khoảng 600 mã, nhưng vốn hóa, thanh khoản và free-float vượt trội”, ông Minh so sánh.

Ông dẫn lại bài học từ Argentina và Pakistan – hai thị trường từng được nâng hạng nhưng sau đó bị loại khỏi rổ do không đáp ứng được yêu cầu về quy mô và thanh khoản. “Được vào thì khó, nhưng bị loại ra rồi thì quay lại còn gian nan gấp bội. Đó là cái giá phải trả nếu chỉ lo ‘vào được’ mà quên mất phải ‘trụ được’”, ông nói.

Không phải ai nâng hạng cũng "gặt vàng"

Ông Minh cũng cảnh báo rằng ngay cả khi Việt Nam được nâng hạng, chưa chắc dòng vốn lớn sẽ đổ vào như kỳ vọng. Sân chơi mới đi kèm với cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ như Thái Lan, Ấn Độ hay Brazil – những thị trường có nền tảng vững chắc hơn. Quy mô vốn hóa, thanh khoản và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với yêu cầu.

Ông khẳng định: “Nâng hạng không phải là một cuộc ăn mừng. Nó là bài kiểm tra toàn diện để đo lường sức chịu đựng và độ hấp dẫn thực sự của thị trường”.

MSCI không chỉ đánh giá bằng số – họ lắng nghe cả thị trường

Khác với suy nghĩ phổ biến, MSCI hay FTSE không chỉ dựa vào số liệu để quyết định. Họ còn khảo sát chính các quỹ đang sử dụng bộ chỉ số để xem mức độ sẵn sàng và phù hợp của thị trường.

Ông Minh nhắc lại bài học Pakistan – nơi từng được FTSE nâng hạng nhưng sau đó chứng kiến thị trường lao dốc vì đầu cơ quá mức. “Chỉ số lao đao, nhà đầu tư bất mãn, FTSE mất uy tín. Họ sẽ không để chuyện đó tái diễn ở Việt Nam”, ông bình luận.

Thông điệp cuối cùng: Đừng chỉ mơ vào, hãy chuẩn bị để ở lại

Thị trường Việt Nam còn cả một chặng đường dài nếu muốn thật sự bước vào sân chơi của nhóm thị trường mới nổi. Và con đường đó không trải bằng danh hiệu, mà bằng nỗ lực cải cách thực chất: mở room ngoại, phát triển sản phẩm tài chính, nâng chất lượng doanh nghiệp, cải thiện thanh khoản và free-float.

Chỉ khi nền móng đủ vững, thị trường Việt Nam mới không chỉ “gõ cửa” mà còn có thể “đứng vững” trong ngôi nhà của các thị trường mới nổi.