Chứng khoán phải là "máy bơm" vốn cho hạ tầng?

Từ việc đẩy mạnh IPO gắn với niêm yết đến khơi thông dòng vốn ngoại, cuộc cải cách lần này được kỳ vọng sẽ chấm dứt kỷ nguyên "lấy ngắn nuôi dài" đầy rủi ro của hệ thống tài chính Việt Nam.

Với nhu cầu khổng lồ lên tới 3 triệu tỷ đồng cho hạ tầng giao thông giai đoạn 2026-2030, ngân sách và tín dụng truyền thống đã chạm ngưỡng giới hạn. Để không lỡ nhịp với các siêu dự án như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hay 5.000km cao tốc, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang ráo riết xoay trục chính sách, biến thị trường vốn thành "phễu" lọc dòng tiền dài hạn và là điểm tựa sinh tồn cho các nhà đầu tư PPP.

Chứng khoán phải là "máy bơm" vốn cho hạ tầng?

Nhu cầu vốn cho nền kinh tế, đặc biệt ở các dự án hạ tầng quy mô lớn, đang tăng nhanh đến mức vượt xa khả năng đáp ứng của ngân sách và tín dụng ngân hàng. Trong bối cảnh đó, việc tái cấu trúc thị trường chứng khoán không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu cấp thiết.

Các dự án cao tốc, đường sắt tốc độ cao hay hạ tầng đô thị đều có điểm chung: chu kỳ đầu tư kéo dài hàng chục năm, đòi hỏi nguồn vốn ổn định và dài hạn. Riêng giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn cho hạ tầng giao thông đã lên tới hàng triệu tỷ đồng, tạo áp lực lớn lên hệ thống tài chính truyền thống.

Thực tế cho thấy, tín dụng ngân hàng – từng là trụ cột của các dự án PPP – đang dần chạm ngưỡng. Hạn mức tín dụng, chênh lệch kỳ hạn và yêu cầu kiểm soát rủi ro khiến dòng vốn này không còn đủ dư địa để “gánh” các dự án dài hơi. Khoảng trống vì thế buộc phải được lấp đầy bằng một kênh dẫn vốn hiệu quả hơn.

Trong bức tranh đó, thị trường chứng khoán nổi lên như một lựa chọn phù hợp nhờ khả năng phân bổ vốn dài hạn, chia sẻ rủi ro và thu hút dòng tiền quốc tế. Tuy nhiên, tiềm năng này vẫn chưa được khai thác trọn vẹn khi nhận thức của nhà đầu tư về lĩnh vực hạ tầng còn hạn chế, trong khi rủi ro chính sách và biến động quy hoạch vẫn là điểm nghẽn.

Không ít dự án PPP/BOT từng bị xáo trộn phương án tài chính do thay đổi cơ chế, kéo theo lo ngại về tính ổn định – yếu tố then chốt với các nhà đầu tư dài hạn. Điều này khiến dòng vốn tài chính trở nên thận trọng hơn, yêu cầu cao hơn về minh bạch và cam kết chính sách.

Trước thực tế đó, cơ quan quản lý đang thúc đẩy một loạt cải cách mang tính nền tảng. Trọng tâm là nâng hạng thị trường, hoàn thiện khung pháp lý cho các công cụ vốn dài hạn như trái phiếu dự án, quỹ đầu tư hạ tầng, đồng thời điều chỉnh cơ chế PPP theo hướng chia sẻ rủi ro rõ ràng hơn.

Song song, việc gia tăng nguồn cung cho thị trường cũng được đặt lên hàng đầu. Cơ chế IPO gắn với niêm yết được hoàn thiện nhằm thu hút thêm doanh nghiệp chất lượng, bao gồm cả khối FDI và doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa. Thị trường trái phiếu và các sản phẩm phái sinh cũng được phát triển để đa dạng hóa lựa chọn đầu tư.

Ở chiều ngược lại, bài toán cầu vốn không kém phần quan trọng. Thu hút nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là dòng vốn ngoại, đang được xem là chìa khóa để tạo chiều sâu cho thị trường và đảm bảo tính bền vững của dòng tiền dài hạn.

Nhìn rộng hơn, quá trình cải cách hiện nay không đơn thuần là mở rộng quy mô thị trường chứng khoán. Đây là bước chuyển dịch cấu trúc của hệ thống tài chính, nơi vai trò dẫn vốn dần dịch chuyển từ ngân hàng sang thị trường vốn.

Nếu những nút thắt về pháp lý và niềm tin được tháo gỡ, thị trường chứng khoán có thể trở thành “đường cao tốc” mới của dòng vốn – nơi các dự án dài hạn tìm được nguồn lực để hiện thực hóa, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào những kênh vốn ngắn hạn vốn đã quá tải.