Chứng khoán đang rẻ bất thường?

Báo cáo chiến lược mới nhất của quỹ đầu tư VinaCapital đã bóc tách bản chất của "cú lừa" điểm số, vạch trần việc chỉ số chung đang bị thâu tóm bởi một vài gã khổng lồ, bỏ lại phần lớn thị trường ngụp lặn trong vùng định giá vùng đáy.

Theo báo cáo mới công bố của VinaCapital, thị trường chứng khoán Việt Nam đang xuất hiện trạng thái phân hóa hiếm thấy: định giá thấp như thời kỳ khủng hoảng nhưng triển vọng tăng trưởng lại tương đồng giai đoạn thuận lợi.

Ở bề nổi, VN-Index vẫn duy trì trạng thái tích cực với P/E dự phóng khoảng 13 lần, trong khi lợi nhuận doanh nghiệp năm 2026 được kỳ vọng tăng khoảng 15%.

Tuy nhiên, bức tranh phía sau lại hoàn toàn khác. Hơn 70% cổ phiếu trên thị trường hiện giao dịch dưới mức P/E 10 lần - vùng định giá vốn chỉ xuất hiện khi nền kinh tế đối mặt với các cú sốc lớn hoặc rủi ro đặc biệt nghiêm trọng.

Theo ông Michael Kokalari, đây là hiện tượng bất thường khi kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng, còn lợi nhuận doanh nghiệp chưa xuất hiện dấu hiệu suy giảm trên diện rộng.

Hiệu ứng Vingroup làm thay đổi bức tranh

Nguyên nhân chính đến từ sự áp đảo của nhóm cổ phiếu thuộc hệ sinh thái Vingroup.

Chỉ trong hai năm, tỷ trọng vốn hóa của VIC, VHM, VRE và Vinpearl đã tăng từ khoảng 8% lên gần 30% giá trị VN-Index. Điều này khiến mức tăng của chỉ số chung cao hơn đáng kể so với phần còn lại của thị trường.

Theo ước tính của VinaCapital, nếu loại bỏ nhóm cổ phiếu liên quan Vingroup, mức tăng của VN-Index năm ngoái chỉ vào khoảng 10%, thay vì 41% như số liệu ghi nhận.

Đó cũng là lý do nhiều nhà đầu tư không cảm nhận được sự hưng phấn dù chỉ số liên tục đi lên. Với phần lớn danh mục không sở hữu các cổ phiếu dẫn dắt, hiệu quả đầu tư thực tế thấp hơn đáng kể so với diễn biến của VN-Index.

Lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh ngoài dự báo

Điều đáng chú ý là mặt bằng định giá thấp không đến từ sự suy yếu của hoạt động kinh doanh.

Theo VinaCapital, lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp niêm yết trong quý I/2026 tăng tới 51% so với cùng kỳ, cao hơn nhiều mức dự báo 15% trước đó.

Ngay cả khi loại bỏ đóng góp đột biến từ Vinhomes, lợi nhuận toàn thị trường vẫn tăng khoảng 30%, gấp đôi kỳ vọng của giới phân tích.

Động lực tăng trưởng không chỉ tập trung ở một vài doanh nghiệp riêng lẻ mà đã lan tỏa sang nhiều nhóm ngành. Bất động sản tiếp tục phục hồi, vật liệu xây dựng hưởng lợi từ nhu cầu thép tăng, lọc dầu được hỗ trợ bởi biên lợi nhuận cải thiện, trong khi bán lẻ và tiêu dùng thiết yếu cũng ghi nhận tín hiệu khởi sắc.

Đáng chú ý, nhiều nhóm ngành trụ cột như ngân hàng, công nghệ, tiêu dùng và năng lượng vẫn đang giao dịch dưới mức định giá trung bình 5 năm.

Cơ hội lớn đi cùng tâm lý thận trọng

Dù vậy, sự dè dặt của dòng tiền không phải không có lý do.

Thị trường vẫn chịu sức ép từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, áp lực lạm phát, khả năng tăng lãi suất và hoạt động bán ròng kéo dài của khối ngoại.

Từ đầu năm đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 2 tỷ USD cổ phiếu Việt Nam, nối tiếp mức bán ròng gần 5 tỷ USD trong năm 2025. Điều này khiến dòng tiền nội vẫn giữ tâm lý phòng thủ, đặc biệt với các cổ phiếu ngoài nhóm dẫn dắt.

Tuy nhiên, VinaCapital cho rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn sở hữu nhiều điểm tựa quan trọng. Xuất khẩu công nghệ cao tiếp tục tăng trưởng mạnh, trong khi hàng loạt cải cách về nâng hạng thị trường, doanh nghiệp nhà nước và tháo gỡ pháp lý bất động sản đang tạo nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng mới.

Dù triển vọng dài hạn được đánh giá tích cực, quỹ đầu tư này nhấn mạnh rằng giai đoạn hiện nay đòi hỏi khả năng chọn lọc cổ phiếu cao hơn bao giờ hết.

Trong một thị trường phân hóa sâu, không phải mọi cổ phiếu đều hưởng lợi từ sự tăng trưởng của nền kinh tế. Sự khác biệt về chất lượng doanh nghiệp, vị thế ngành và khả năng tạo lợi nhuận sẽ ngày càng quyết định hiệu quả đầu tư.

Nói cách khác, VN-Index có thể đang tăng, nhưng cơ hội thực sự lại nằm ở những cổ phiếu bị thị trường bỏ quên.