Chứng khoán cần “hàng xịn”

Khoảng trống của các doanh nghiệp "New Economy" và những rào cản về định giá đang khiến sàn chứng khoán bỏ lỡ dòng vốn chuyên biệt dành cho đổi mới sáng tạo, đòi hỏi một cuộc cải cách đồng bộ từ khung pháp lý đến tư duy quản trị.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa nâng hạng lịch sử, nhưng một nghịch lý đang tồn tại: Quy mô hàng hóa niêm yết quá nhỏ bé so với tầm vóc nền kinh tế. Để khẳng định sức hút với dòng vốn toàn cầu, thị trường không chỉ cần số lượng mà phải giải được "cơn khát" doanh nghiệp công nghệ và những đầu tàu kinh tế số.

Thị trường vốn Việt Nam được kỳ vọng trở thành trụ cột tài chính, nhưng thực tế lại đang thiếu “nguyên liệu” đủ chất lượng để vận hành hiệu quả. Trong hơn 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, chỉ khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch – một tỷ lệ quá nhỏ so với quy mô nền kinh tế.

Khoảng cách này cho thấy thị trường chứng khoán chưa phản ánh đầy đủ sức sống của khu vực doanh nghiệp. Điều đó không chỉ hạn chế khả năng huy động vốn dài hạn, mà còn làm suy giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư quốc tế.

Một trong những điểm nghẽn rõ nhất là sự thiếu vắng doanh nghiệp công nghệ – nhóm ngành dẫn dắt tăng trưởng trong kỷ nguyên kinh tế số. Dù Việt Nam được đánh giá có tốc độ số hóa nhanh, số lượng doanh nghiệp công nghệ niêm yết vẫn đếm trên đầu ngón tay.

Theo ông Lưu Chí Kháng, rào cản đầu tiên nằm ở điều kiện niêm yết. Yêu cầu doanh nghiệp phải có lãi liên tục khiến nhiều công ty công nghệ – vốn chấp nhận thua lỗ để mở rộng – không thể tiếp cận sàn.

Bên cạnh đó, khoảng cách định giá là vấn đề lớn. Trong khi thị trường trong nước chỉ chấp nhận mức P/E phổ biến quanh 13–15 lần, doanh nghiệp công nghệ thường kỳ vọng cao hơn nhiều, dẫn đến tâm lý e ngại bị “định giá thấp”.

Ngoài ra, xu hướng huy động vốn qua quỹ đầu tư mạo hiểm với quy trình linh hoạt hơn, cùng yêu cầu minh bạch cao khi niêm yết, cũng khiến nhiều doanh nghiệp chưa sẵn sàng “lộ diện”.

Hệ quả là thị trường thiếu đi những cổ phiếu dẫn dắt mới, bỏ lỡ dòng vốn dài hạn hướng vào đổi mới sáng tạo – yếu tố then chốt để nâng tầm quy mô và chất lượng.

Để tạo cú hích, các chuyên gia cho rằng cần cải cách đồng bộ. Trọng tâm là nới lỏng khung pháp lý theo hướng phù hợp hơn với đặc thù doanh nghiệp công nghệ, thúc đẩy áp dụng chuẩn mực quốc tế như IFRS và đơn giản hóa quy trình IPO.

Song song, việc đẩy mạnh cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn sẽ bổ sung nguồn “hàng hóa” chất lượng cao, tạo lực hút cho các định chế tài chính toàn cầu. Việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và nới room ngoại cũng là những bước đi cần thiết để mở rộng kênh dẫn vốn.

Ở góc nhìn quỹ đầu tư, bà Nguyễn Thị Hằng Nga cho biết các nhà đầu tư tổ chức đặt tiêu chuẩn rất cao: từ tăng trưởng, quản trị, minh bạch đến yếu tố ESG. Điều này đồng nghĩa, không chỉ cần nhiều doanh nghiệp lên sàn, mà còn phải là những doanh nghiệp “đủ chuẩn”.

Cốt lõi của bài toán không nằm ở số lượng, mà ở chất lượng. Khi thị trường có thêm những doanh nghiệp quy mô lớn, minh bạch và giàu tiềm năng tăng trưởng, dòng vốn sẽ tự tìm đến – và câu chuyện nâng hạng khi đó mới thực sự có cơ sở.