Chọn trường top hay chọn ngành dễ xin việc? Tư duy mới cho học sinh lớp 12 trong mùa tuyển sinh đại học

Mỗi mùa tuyển sinh đại học, câu hỏi khiến nhiều học sinh lớp 12 và phụ huynh trăn trở không chỉ là “thi được bao nhiêu điểm”, mà là nên chọn trường đại học danh tiếng hay chọn ngành học có nhiều cơ hội việc làm.

Trong bối cảnh quy chế tuyển sinh ngày càng mở, cho phép thí sinh đăng ký nhiều nguyện vọng theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, việc lựa chọn tưởng như linh hoạt hơn nhưng thực tế lại trở nên khó khăn hơn. Bởi một quyết định thiếu cân nhắc có thể ảnh hưởng đến nhiều năm học tập và cả con đường nghề nghiệp sau này.

Ngày càng nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng học sinh lớp 12 cần thay đổi cách tiếp cận khi chọn trường, chọn ngành, nhìn rộng hơn về xu hướng nghề nghiệp và cách đào tạo của từng trường đại học.

Hai lựa chọn quen thuộc của học sinh lớp 12 Hiện nay, phần lớn học sinh thường đứng trước hai hướng lựa chọn. Một là ưu tiên trường đại học top đầu, nơi có thương hiệu mạnh, điểm chuẩn cao và môi trường học tập được đánh giá tốt. Nhiều phụ huynh tin rằng vào được trường danh tiếng sẽ tạo lợi thế khi tìm việc sau này. Hai là ưu tiên ngành học có nhu cầu nhân lực lớn, dù trường đào tạo không phải top đầu. Quan điểm này cho rằng thị trường lao động mới là yếu tố quyết định khả năng việc làm của sinh viên sau khi ra trường. Cả hai lựa chọn đều có lý. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào một yếu tố duy nhất thì có thể chưa đủ để đảm bảo con đường nghề nghiệp bền vững.

Thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng Trong nhiều năm qua, thị trường lao động đã thay đổi rất mạnh. Một số ngành từng được xem là “hot” nhưng sau đó rơi vào tình trạng dư thừa nhân lực. Khi số lượng sinh viên tốt nghiệp quá lớn, cơ hội việc làm trở nên cạnh tranh hơn. Ngược lại, nhiều lĩnh vực mới lại xuất hiện với nhu cầu nhân lực rất cao. Các chuyên gia dự báo trong giai đoạn tới, những ngành sau vẫn tiếp tục cần nhiều nhân lực chất lượng:

• Tài chính – ngân hàng

• Công nghệ thông tin

• Trí tuệ nhân tạo

• Khoa học dữ liệu

• Logistics

• Thương mại điện tử

Đặc biệt, lĩnh vực tài chính – ngân hàng đang chuyển mình mạnh mẽ trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế. Các ngân hàng, công ty fintech, quỹ đầu tư và doanh nghiệp tài chính đều cần đội ngũ nhân lực có chuyên môn tốt, hiểu biết công nghệ và khả năng phân tích dữ liệu. Điều này cho thấy lựa chọn ngành nghề cần gắn với xu hướng phát triển của nền kinh tế, chứ không chỉ dựa vào danh tiếng của trường. Học một ngành nhưng phải hiểu cả “hệ sinh thái” ngành nghề Một thay đổi quan trọng trong tư duy học tập của sinh viên hiện nay là không thể chỉ học một chuyên ngành hẹp. Trong nền kinh tế hiện đại, nhiều lĩnh vực có sự liên kết chặt chẽ với nhau. Vì vậy, sinh viên cần trang bị kiến thức liên ngành để có thể thích ứng với môi trường làm việc đa dạng.

Ví dụ, nếu học tài chính – ngân hàng, sinh viên không chỉ cần hiểu nghiệp vụ tài chính mà còn nên có kiến thức về:

• Quản trị kinh doanh

• Marketing

• Thương mại quốc tế

• Kế toán – kiểm toán

• Phân tích dữ liệu

Những kiến thức này giúp người học hiểu cách doanh nghiệp vận hành, cách thị trường hoạt động và cách dòng tiền vận động trong nền kinh tế. Theo các chuyên gia, tư duy học theo nhóm ngành hoặc hệ sinh thái ngành nghề sẽ giúp sinh viên có nhiều cơ hội phát triển hơn trong tương lai. Thực tập sớm để thích ứng với thị trường Bên cạnh kiến thức lý thuyết, kinh nghiệm thực tế ngày càng trở thành yếu tố quan trọng. Nhiều doanh nghiệp hiện nay ưu tiên tuyển dụng những sinh viên đã từng thực tập hoặc tham gia dự án ngay từ khi còn học đại học.

Việc thực tập sớm giúp sinh viên:

• Hiểu rõ môi trường làm việc

• Rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp

• Xây dựng mạng lưới quan hệ

• Điều chỉnh định hướng nghề nghiệp

Quan trọng hơn, điều này giúp sinh viên luôn chủ động thích ứng trước sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động. Chọn trường cần quan tâm định hướng đào tạo Một yếu tố quan trọng khác mà nhiều học sinh lớp 12 chưa chú ý đúng mức là định hướng đào tạo của trường đại học. Hiện nay, các trường đại học có những mô hình khác nhau:

• Có trường tập trung mạnh vào nghiên cứu học thuật

• Có trường lại chú trọng đào tạo ứng dụng và thực hành

Đối với những sinh viên có định hướng nghiên cứu, học thuật hoặc học lên cao, các trường thiên về nghiên cứu sẽ phù hợp hơn. Ngược lại, những bạn muốn sớm tham gia thị trường lao động có thể cân nhắc những trường đại học có định hướng đào tạo ứng dụng, gắn với doanh nghiệp. Một số trường đại học tại Việt Nam đang phát triển mạnh mô hình đào tạo ứng dụng, chú trọng thực tập và kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên, như trường Đại học FPT, trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU)…

Những mô hình đào tạo này thường có các đặc điểm:

• Chương trình học gắn với nhu cầu doanh nghiệp

• Sinh viên có nhiều cơ hội thực tập sớm

• Môi trường học tập linh hoạt

• Tăng cường kỹ năng thực hành và kỹ năng nghề nghiệp

Nhờ đó, nhiều sinh viên có thể tìm được việc làm ngay từ khi còn học hoặc nhanh chóng hòa nhập với thị trường lao động sau khi tốt nghiệp. Tư duy mới của thế hệ sinh viên Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh, tư duy nghề nghiệp của sinh viên cũng đang thay đổi. Thế hệ trẻ ngày nay không chỉ tìm kiếm một công việc ổn định mà còn muốn chủ động tạo ra cơ hội cho chính mình. Nhiều sinh viên vừa học vừa tham gia các dự án khởi nghiệp, làm việc tự do hoặc phát triển ý tưởng kinh doanh cá nhân. Trong môi trường như vậy, đại học không chỉ là nơi cấp bằng mà còn là không gian để sinh viên phát triển kỹ năng, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng. Lựa chọn thông minh cho học sinh lớp 12 Với học sinh lớp 12, lựa chọn trường và ngành học vẫn là một quyết định quan trọng. Tuy nhiên, thay vì chỉ đặt câu hỏi “trường nào danh tiếng nhất”, các chuyên gia khuyên rằng thí sinh nên cân nhắc nhiều yếu tố:

• Ngành học có phù hợp với năng lực và sở thích

• Nhu cầu nhân lực của thị trường

• Chất lượng đào tạo của trường trong ngành đó

• Định hướng đào tạo: học thuật hay ứng dụng

• Cơ hội thực tập và kết nối doanh nghiệp Khi những yếu tố này được xem xét đầy đủ, khả năng lựa chọn đúng con đường phù hợp sẽ cao hơn.

Sinh viên năm 2, Là Thị Hoa K24 Khoa Tài chính – Ngân hàng trường Đại học Nguyễn Trãi được vinh danh “Cộng tác viên xuất sắc năm 2025” tại Ngân hàng VPBank chi nhánh Tây Hà Nội

Đại học chỉ là bước khởi đầu Trong một thế giới thay đổi nhanh chóng, tấm bằng đại học không còn là yếu tố duy nhất quyết định sự nghiệp. Điều quan trọng hơn là tư duy học tập liên ngành, khả năng thích ứng và tinh thần chủ động trước mọi thay đổi của thị trường lao động.

Vì vậy, với học sinh lớp 12 đang chuẩn bị bước vào cánh cửa đại học, câu hỏi không chỉ là chọn trường hay chọn ngành. Quan trọng hơn là chuẩn bị cho mình một hành trình học tập linh hoạt, gắn với thực tiễn và luôn sẵn sàng học hỏi. Chỉ khi đó, các bạn trẻ mới có thể tự tin bước vào thị trường lao động và chủ động kiến tạo cơ hội cho tương lai của mình.