Chính phủ yêu cầu “xả gấp” Quỹ bình ổn xăng dầu: Doanh nghiệp phân phối sẽ chịu áp lực gì?

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh bởi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, Chính phủ yêu cầu sử dụng ngay Quỹ bình ổn giá xăng dầu nhằm hạn chế biến động giá trong nước. Tuy nhiên, quyết định này có thể tạo ra những áp lực đáng kể đối với các doanh nghiệp phân phối xăng dầu.

Kích hoạt công cụ điều hành giá

Tại cuộc họp ngày 10/3 với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, Phạm Minh Chính – Thủ tướng Việt Nam – đã đồng ý về nguyên tắc với đề xuất của Bộ Công Thương về việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để kiểm soát biến động giá trong nước.

Chính phủ đồng thời nhấn mạnh mục tiêu “không để thiếu năng lượng trong bất kỳ hoàn cảnh nào”, yêu cầu các tập đoàn lớn trong lĩnh vực năng lượng xây dựng kịch bản đảm bảo nguồn cung từ khai thác dầu khí, than đến vận hành hệ thống điện.

Theo chỉ đạo, Petrovietnam cùng các bộ, ngành liên quan sẽ phối hợp đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, đồng thời kích hoạt các công cụ điều hành giá, trong đó có Quỹ bình ổn xăng dầu.

Quỹ bình ổn có thể “mở khóa” sau hơn hai năm

Quỹ bình ổn giá xăng dầu được hình thành từ khoản trích lập trên mỗi lít xăng dầu bán ra trên thị trường. Công cụ này chỉ được sử dụng khi giá cơ sở biến động mạnh nhằm giảm bớt mức tăng của giá bán lẻ.

Theo dữ liệu từ Bộ Công Thương, từ cuối năm 2023 đến nay, liên bộ Bộ Công Thương – Bộ Tài chính Việt Nam chưa thực hiện chi sử dụng Quỹ bình ổn, đồng thời cũng không yêu cầu trích lập quỹ trong các kỳ điều hành.

Tính đến cuối quý III/2025, tổng số dư quỹ tại các thương nhân đầu mối đạt hơn 5.617 tỷ đồng, trong đó tiền lãi phát sinh gần 3 tỷ đồng.

Trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng mạnh do rủi ro địa chính trị, việc kích hoạt công cụ này được xem là giải pháp nhằm hạn chế mức tăng giá xăng dầu trong nước, qua đó giảm áp lực lạm phát.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc “xả” quỹ bình ổn không chỉ tác động đến giá bán lẻ mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đầu mối và phân phối xăng dầu.

Trong thực tế, giá bán lẻ trong nước không phải lúc nào cũng phản ánh ngay biến động của giá dầu thế giới. Khi giá nhập khẩu tăng nhanh hơn giá bán lẻ, phần chênh lệch này thường được bù đắp bằng quỹ bình ổn hoặc chính biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Trong khi đó, mức lợi nhuận định mức trong kinh doanh xăng dầu hiện khá thấp, chỉ vài trăm đồng trên mỗi lít. Điều này khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp dễ bị thu hẹp khi chi phí vận hành, logistics hoặc tồn kho biến động.

Ngoài ra, độ trễ trong chu kỳ điều hành giá cũng tạo ra rủi ro ngắn hạn. Doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu theo giá thị trường quốc tế, nhưng giá bán lẻ trong nước chỉ được điều chỉnh theo chu kỳ nhất định. Nếu giá dầu tăng nhanh trong giai đoạn này, doanh nghiệp có thể phải ghi nhận lỗ tạm thời.

Áp lực tồn kho khi phải đảm bảo nguồn cung

Chỉ đạo “không để thiếu năng lượng” của Chính phủ cũng đồng nghĩa các doanh nghiệp đầu mối phải duy trì lượng dự trữ lớn hơn để đảm bảo nguồn cung liên tục cho thị trường.

Trong ngành xăng dầu, mỗi chuyến hàng nhập khẩu có thể trị giá 20–40 triệu USD. Nếu giá dầu thế giới đảo chiều giảm sau khi doanh nghiệp nhập hàng, lượng tồn kho này có thể phải ghi nhận lỗ định giá.

Áp lực này đặc biệt đáng chú ý với các doanh nghiệp phân phối lớn như Petrolimex và PV Oil, vốn đang nắm giữ thị phần lớn trên thị trường bán lẻ xăng dầu.

Theo báo cáo tài chính, Petrolimex từng phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho gần 200 tỷ đồng vào cuối năm 2025 – mức cao nhất trong vòng bốn năm.

Trên thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu xăng dầu đã có giai đoạn tăng mạnh khi giá dầu thế giới leo thang. Tuy nhiên, đà tăng này đang chững lại.

Sau khi lập đỉnh gần 70.000 đồng/cp, cổ phiếu PLX của Petrolimex đã giảm khoảng 23% trong 4 phiên gần đây.

Tương tự, cổ phiếu OIL của PV Oil cũng giảm gần 23% từ mức đỉnh 26.100 đồng/cp.

Theo các chuyên gia, biến động của nhóm cổ phiếu này không chỉ phụ thuộc vào giá dầu thế giới mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ cơ chế điều hành giá trong nước, đặc biệt là việc sử dụng Quỹ bình ổn.

Trong nhiều trường hợp, giá dầu tăng chưa chắc đồng nghĩa lợi nhuận của doanh nghiệp phân phối tăng, bởi biên lợi nhuận bị kiểm soát và rủi ro tồn kho có thể gia tăng.

Bài toán cân bằng giữa ổn định giá và lợi nhuận doanh nghiệp

Việc kích hoạt Quỹ bình ổn xăng dầu cho thấy nỗ lực của Chính phủ trong việc kiểm soát biến động giá và bảo vệ ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp phân phối xăng dầu, chính sách này cũng đặt ra bài toán cân bằng giữa đảm bảo nguồn cung, kiểm soát giá bán và duy trì lợi nhuận kinh doanh trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều bất định.