#Chứng khoán

24HMONEY đã kiểm duyệt

"Chiến trường" HRC: Khi các "đại gia" thép so kè vị thế

HRC trở thành điểm hội tụ của các tập đoàn lớn, hứa hẹn giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, nhưng đồng thời mở ra một cuộc sàng lọc khốc liệt trong ngành thép.

Thép cuộn cán nóng (HRC) đang nổi lên như mắt xích chiến lược trong chuỗi giá trị ngành thép Việt Nam. Đây là nguyên liệu nền tảng cho hàng loạt lĩnh vực hạ nguồn như tôn mạ, ống thép, cơ khí chế tạo, ô tô hay điện gia dụng. Thế nhưng, trong suốt nhiều năm, năng lực cung ứng HRC trong nước luôn ở thế “đuổi theo” nhu cầu, buộc doanh nghiệp nội phải phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Sản xuất HRC vẫn là lĩnh vực có rào cản rất cao

Cục diện chỉ thực sự thay đổi khi các tập đoàn lớn bắt đầu dồn lực đầu tư vào chuỗi sản xuất thép khép kín. Trước năm 2020, Formosa Hà Tĩnh gần như là cái tên duy nhất đầu tư bài bản vào HRC, với công suất khoảng 3–3,5 triệu tấn mỗi năm, giữ vai trò trụ cột nguồn cung trong nước.

Sự xuất hiện của Hòa Phát đã làm cán cân nghiêng hẳn. Với tổng vốn đầu tư hơn 171.000 tỷ đồng cho hai khu liên hợp Dung Quất 1 và 2, Hòa Phát từng bước hoàn thiện hệ sinh thái thép tích hợp từ quặng đến HRC. Công suất HRC hiện ước đạt 8–9 triệu tấn/năm, không chỉ giúp giảm mạnh phụ thuộc nhập khẩu mà còn tạo lợi thế cạnh tranh về chi phí và quy mô.

Cuộc chơi tiếp tục nóng lên từ giữa năm 2025, khi Tập đoàn Xuân Thiện khởi công Tổ hợp Thép xanh tại Ninh Bình, hợp tác với đối tác châu Âu để vận hành dây chuyền đúc – cán liên tục HRC công suất 3 triệu tấn/năm, tổng vốn đầu tư gần 100.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, Xuân Thiện không chỉ dừng ở khâu luyện cán trong nước mà còn mở rộng chuỗi nguyên liệu ra nước ngoài.

Tại Angola, tập đoàn này sở hữu mỏ quặng sắt trữ lượng hàng trăm triệu tấn và triển khai dự án sản xuất gang thỏi xanh từ than củi, kết hợp kế hoạch trồng hơn 1 triệu ha rừng bạch đàn làm nguyên liệu. Theo công bố, mỗi tấn gang thỏi xanh có thể đạt mức phát thải âm khoảng 0,7 tấn CO₂ – một tham vọng lớn trong bối cảnh ngành thép toàn cầu chịu áp lực chuyển đổi xanh.

Song song đó, Vingroup cũng chính thức gia nhập cuộc chơi thông qua VinMetal – dự án thép quy mô lớn tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh), với tổng vốn đầu tư khoảng 80.000 tỷ đồng. Khi hoàn thiện đủ ba giai đoạn, công suất toàn tổ hợp có thể lên tới 20 triệu tấn/năm, dù tỷ trọng HRC trong tổng sản lượng chưa được công bố chi tiết.

Rào cản lớn phía sau những con số ấn tượng

Dù dòng vốn đổ vào HRC ngày càng lớn, đây vẫn là lĩnh vực có rào cản cao bậc nhất trong ngành thép. Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào quặng sắt và than cốc nhập khẩu – yếu tố khiến doanh nghiệp khó kiểm soát giá thành, đặc biệt khi thị trường hàng hóa toàn cầu biến động mạnh.

Ngay cả Hòa Phát, doanh nghiệp dẫn đầu chuỗi tích hợp, cũng chưa thể hoàn toàn tự chủ nguồn quặng. Các mỏ lớn như Quý Xa (Lào Cai) hay Thạch Khê (Hà Tĩnh) vẫn trong tình trạng “chờ quyết định”, khiến bài toán chuỗi cung ứng chưa thể khép kín trọn vẹn. Với các tân binh như Xuân Thiện hay VinMetal, thách thức không chỉ nằm ở vốn đầu tư mà còn ở khả năng vận hành ổn định, kiểm soát chi phí và xây dựng đầu ra bền vững.

HRC cũng là phân khúc mang tính chu kỳ rất cao. Năm 2022 là ví dụ điển hình, khi giá nguyên liệu leo thang vì xung đột Nga–Ukraine, trong lúc nhu cầu từ Trung Quốc – thị trường tiêu thụ hơn một nửa lượng thép toàn cầu – sụt giảm mạnh do chính sách Zero Covid. Hệ quả là nhiều doanh nghiệp thép rơi vào vòng xoáy thua lỗ.

Nguy cơ dư cung cũng dần hiện rõ. Hiện nay, tổng công suất HRC của Hòa Phát và Formosa đã đạt khoảng 12–13 triệu tấn/năm, gần tương đương nhu cầu nội địa. Nếu các dự án của Xuân Thiện và VinMetal đồng loạt đi vào hoạt động, cán cân cung – cầu có thể đảo chiều, kéo theo áp lực cạnh tranh gay gắt và biên lợi nhuận bị bào mòn.

Cơ hội trong chu kỳ tái định hình

Dẫu vậy, triển vọng dài hạn của HRC vẫn được hậu thuẫn bởi nền cầu trong nước. Làn sóng đầu tư công và công nghiệp hóa đang tạo lực đỡ đáng kể cho nhu cầu thép. Riêng năm 2025, hơn 560 dự án hạ tầng lớn được khởi công và khánh thành, với tổng vốn đầu tư trên 5,1 triệu tỷ đồng, mở ra dư địa tiêu thụ bền vững cho nhóm vật liệu xây dựng.

Các tổ chức phân tích cho rằng chu kỳ đầu tư hạ tầng và mở rộng công nghiệp sẽ là động lực dài hạn cho ngành thép. Trong bối cảnh đó, lợi thế sẽ nghiêng về những doanh nghiệp sở hữu chuỗi sản xuất quy mô lớn, chiến lược phát triển đồng bộ và năng lực kiểm soát chi phí tốt.

Cuộc đua HRC giữa Hòa Phát, Formosa Hà Tĩnh, Xuân Thiện và VinMetal vì thế không đơn thuần là cuộc so kè về công suất. Đây là phép thử toàn diện về năng lực quản trị, khả năng làm chủ chuỗi giá trị và sức chịu đựng trước biến động chu kỳ. Doanh nghiệp nào vượt qua được bài toán này sẽ có cơ hội định hình lại trật tự ngành thép Việt Nam trong giai đoạn tới.