Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung bước vào “vùng đỏ” mới: áp thuế 100% và căng thẳng leo thang

Mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc vừa tái bùng phát căng thẳng lên mức cao nhất kể từ đầu nhiệm kỳ Tổng thống Trump, khi Washington tuyên bố áp thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc và mở rộng kiểm soát xuất khẩu phần mềm, đáp trả động thái của Bắc Kinh siết chặt xuất khẩu đất hiếm. Sự leo thang này đã làm chao đảo thị trường tài chính, đẩy giá chứng khoán lao dốc và khiến dầu mỏ rớt sâu, trong khi dư luận quốc tế lo ngại về rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và đà tăng lạm phát.

1. Biến chuyển mới trong chiến tranh thương mại

Kể từ khi nhậm chức vào đầu năm 2025, Tổng thống Trump đã áp đặt loạt thuế nhập khẩu 10 % lên hàng Trung Quốc, sau đó tăng lên 20 %, đồng thời sử dụng quyền khẩn cấp quốc gia để mở rộng phạm vi đánh thuế nhanh chóng. Khi Bắc Kinh đáp trả bằng việc áp thêm hạn chế xuất khẩu đất hiếm - vốn là vật liệu thiết yếu cho công nghiệp điện tử và quốc phòng - Washington liền công bố áp thuế 100 % lên hàng hóa Trung Quốc (có hiệu lực từ ngày 1/11 hoặc sớm hơn) và kiểm soát xuất khẩu phần mềm quan trọng.

Động thái này đánh dấu bước leo thang quyết liệt nhất trong quan hệ thương mại song phương từ trước đến nay. Mỹ cáo buộc Trung Quốc có hành vi "cực kỳ thù địch" khi nắm giữ quyền kiểm soát chuỗi cung ứng quan trọng. Trước đó, Mỹ đã yêu cầu phía Trung Quốc thực hiện cuộc gọi đàm phán khẩn cấp, nhưng Bắc Kinh đã “lùi lịch” đối thoại, khiến Washington coi đó là một cách rút lui chiến lược.

Khi căng thẳng lan rộng, các chỉ số chứng khoán như Dow Jones mất gần 900 điểm, S&P 500 giảm khoảng 2,7 % trong phiên… điều này cho thấy nhà đầu tư đang phản ứng mạnh trước triển vọng xung đột thương mại kéo dài.

2. Ảnh hưởng tới thị trường dầu mỏ và nguyên liệu năng lượng

Ngay sau thông tin leo thang quan hệ Mỹ - Trung, thị trường dầu mỏ chứng kiến cú lao dốc mạnh: giá dầu thô Mỹ (WTI) mất ~4,24 % và dầu Brent rớt 3,82 %. Tình trạng này kéo giá dầu về mức thấp nhất trong 5 tháng - một tín hiệu rõ ràng rằng nhà đầu tư lo ngại suy giảm nhu cầu nếu xung đột thương mại làm chững lại tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Trong phiên phục hồi sau đó, cả Brent và WTI đều bật lên ~1 %, nhưng vẫn chịu áp lực lớn từ lo ngại về triển vọng nguồn cầu năng lượng. Việc OPEC+ đồng ý tăng sản lượng cũng tác động tiêu cực, đồng thời Saudi Arabia giữ giá bán không tăng khiến tâm lý thị trường thêm bi quan.

Tình hình cho thấy dầu mỏ dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị và thương mại - khi nỗi lo suy thoái nhu cầu phủ bóng lên thị trường, khả năng hồi phục mạnh trở nên mong manh.

3. Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và áp lực lạm phát

Việc Trung Quốc kiểm soát chéo xuất khẩu đất hiếm - những nguyên liệu đầu vào quan trọng cho linh kiện điện tử, pin, nam châm - có thể gây ra đứt gãy chuỗi cung ứng trong các ngành công nghệ cao. Mỹ, vốn nhập khẩu phần lớn từ Trung Quốc, lập tức phản ứng bằng chính sách pháp lý và thuế quan nhằm hạn chế rủi ro chiến lược.

Khi thuế áp lên hàng hóa Trung Quốc hoàn toàn được chuyển vào giá bán nội địa, chi phí sản xuất và nhập khẩu ở Mỹ sẽ gia tăng, tạo áp lực lạm phát - điều đã rõ từ các giai đoạn chiến tranh thương mại trước đây. Nghiên cứu báo cáo cho thấy người tiêu dùng Mỹ chịu phần lớn gánh nặng thuế qua giá nhập khẩu tăng cao, và tổng thu nhập thực tế cả nước bị sụt giảm nhẹ so với kịch bản không có thuế.

Bên cạnh đó, chiến tranh thương mại kéo dài còn có thể khiến các công ty đa quốc gia tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo chiến lược “China+1” hoặc dịch chuyển sang các nền kinh tế Đông Nam Á, nhằm giảm rủi ro địa chính trị.

4. Căng thẳng chính trị - chiến lược và phản ứng hai bên

Về mặt chính trị, Washington đang dùng đòn thuế như công cụ chiến lược để buộc Bắc Kinh nhượng bộ trong các vấn đề công nghệ và phòng vệ. Trong khi đó, Trung Quốc dù có biện pháp trả đũa như rà soát chống độc quyền với doanh nghiệp Mỹ (Cisco, Qualcomm, Nvidia…), kiểm soát xuất khẩu kim loại hiếm hay hạn chế đầu tư ra nước ngoài, nhưng lực phản công có phần hạn chế.

Trung Quốc cũng có thể sử dụng chính sách đa dạng ông đối tác - đẩy mạnh xuất khẩu sang châu Á, châu Âu, đẩy mạnh nội địa hóa chuỗi sản xuất để bớt phụ thuộc và tránh bị cô lập trong các thị trường mất đi nguồn cung từ Trung Quốc.

Nếu xung đột tiếp tục leo thang, viễn cảnh Mỹ - Trung không ký được thỏa thuận tại APEC hoặc hội nghị cấp cao sắp tới sẽ khiến quan hệ kinh tế quốc tế nghiêng về phân cực, thúc đẩy các nhóm quốc gia tìm kiếm liên kết mới để giảm thiểu phụ thuộc vào hai siêu cường.

Kết luận & gợi ý cho nhà đầu tư

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang bước vào giai đoạn “mở rộng tối đa” với động thái đánh thuế 100 % và siết chặt xuất khẩu công nghệ. Cú sốc này đã tác động ngay đến thị trường chứng khoán và dầu mỏ, đồng thời đặt ra thách thức lớn cho chuỗi cung ứng và áp lực lạm phát toàn cầu.

Trong kịch bản ít bi quan nhất, sẽ xuất hiện giai đoạn ổn định tạm thời hoặc đàm phán hạn chế khi chi phí nổi lên quá cao đối với cả hai bên. Trong kịch bản xấu nhất, chiến tranh thương mại có thể kéo dài và lan rộng, làm xáo trộn mô hình thương mại và chuỗi sản xuất toàn cầu.

Với nhà đầu tư, việc phân bổ danh mục nên cân nhắc gia tăng dự phòng cho tài sản an toàn (vàng, kim loại quý), giảm rủi ro tập trung vào chuỗi nhạy cảm với Trung Quốc, theo dõi diễn biến chính sách thuế và biến động trong ngành công nghệ cao. Môi trường bất định hiện nay đặt ra thách thức lớn - nhưng cũng tiềm ẩn cơ hội nếu nắm bắt đúng thời điểm chuyển đổi chiến lược.