Chiến lược ứng phó với dịch

Chuyển đổi số trong doanh nghiệp là một chủ đề và chiến lược được nhắc đến nhiều trong thời gian qua, nhưng có lẽ trong đại dịch Covid-19 mới thấy tầm quan trọng như thế nào.

Trước sự bùng phát của đại dịch Covid-19, suy thoái kinh tế toàn cầu không còn là nguy cơ, mà đã trở thành thực tế, tỷ lệ tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2020 sẽ ở mức âm. Sự “đứt gãy” cả về cung và cầu sẽ bị kéo dài mà dự báo có thể đến giữa năm 2021, nhưng những hậu quả kinh tế sẽ tồn tại dai dẳng trong trung hạn và dài hạn. Trong bối cảnh đó, Vietnam Report vừa đưa ra các khuyến nghị cho cộng đồng doanh nghiệp và lãnh đạo doanh nghiệp VNR500 về các ưu tiên chiến lược thích ứng trong thời kỳ đại dịch Covid-19 và sẵn sàng cho giai đoạn phục hồi trong kịch bản khả thi nhất.

3 kịch bản và trụ đỡ chính sách tài chính

Dựa trên một số dữ kiện kinh tế vĩ mô, phản ứng chính sách của Chính phủ, hoạt động giao thương của nền kinh tế và các kịch bản khả thi nhất của kinh tế toàn cầu, Vietnam Report đã đưa ra 3 kịch bản với nền kinh tế Việt Nam.

Theo đó, kịch bản thứ nhất, kinh tế toàn cầu và kinh tế Việt Nam phục hồi nhanh khi đại dịch được kiểm soát trên phạm vi toàn cầu trong khoảng quý II/2020, tăng trưởng kinh tế toàn cầu trở lại nhanh chóng theo hình chữ V, nền kinh tế Việt Nam sẽ bắt đầu có dấu hiệu phục hồi nhanh chóng từ đầu quý III/2020. Tuy nhiên xác suất để kịch bản này xảy ra dự báo khoảng 20%. Kịch bản 2 là kinh tế toàn cầu phục hồi chậm và kinh tế Việt Nam phục hồi nhanh khi đại dịch được kiểm soát trên phạm vi toàn cầu trong khoảng quý III/2020, tăng trưởng kinh tế toàn cầu phục hồi chậm theo hình chữ U, nền kinh tế Việt Nam sẽ bắt đầu có dấu hiệu phục hồi ít nhất từ đầu quý III/2020, với tốc độ giữa hình chữ U và chữ V. Hoạt động sản xuất kinh doanh của toàn nền kinh tế bắt đầu khởi sắc trở lại. Phần lớn các doanh nghiệp khôi phục năng lực sản xuất và lực cầu trong công chúng có dấu hiệu phục hồi nhanh. Trong kịch bản này, các cơ quan chức năng vẫn cần nhanh chóng tung ra các gói cứu trợ và Chính phủ vẫn cần tăng cường chi tiêu công để kích cầu và hỗ trợ sản xuất. Xác suất kịch bản này xảy ra dự báo khoảng 60-70%.

Kịch bản thứ ba là nền kinh tế toàn cầu rơi vào chu kỳ suy thoái mới, kinh tế Việt Nam trì trệ với điều kiện khả năng sự lây lan virus trên toàn cầu tái diễn, sự phục hồi tăng trưởng của các nền kinh tế lớn (Mỹ, EU) chậm theo sơ đồ hình giữa chữ L và chữ U, triển vọng đạt được mục tiêu tăng trưởng 2020 của kinh tế Việt Nam là rất khó khả thi vì sự sụt giảm các đơn hàng xuất khẩu trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao. Hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhiều doanh nghiệp sẽ phải tạm dừng hoạt động hoặc phá sản. Tình trạng trì trệ của nền kinh tế sẽ kéo dài đến hết năm 2020. Xác suất kịch bản này xảy ra dự báo khoảng 10-20%.

Trong thời gian này, nếu có đầu tư chỉ nên đầu tư vào các cổ phiếu an toàn, ít sử dụng đòn bẩy tài chính và các công ty có bảng cân đối tài chính sạch. Các chuyên gia này cũng thống nhất đây là cơ hội để đầu tư vào các hình thức phái sinh khác để mở rộng danh mục đầu tư tránh rủi ro. Về một chính sách tài khóa mở rộng được thực hiện bằng cách gia tăng cung tiền, các chuyên gia đều cho rằng việc sử dụng các công cụ của chính sách tài khóa để cứu trợ nền kinh tế, doanh nghiệp và người dân là cần thiết trong thời điểm này và sự hỗ trợ tài khóa sẽ có thể đưa đến các kết quả khác nhau tùy từng quốc gia và chính sách phản ứng của Chính phủ. Việc sử dụng mọi công cụ trong tay để đảm bảo một chu trình phục hồi hình chữ V là cần thiết trong thời điểm hiện tại.

Thích ứng, vượt qua và phục hồi

Trong bất kỳ một cuộc khủng hoảng nào do các yếu tố bên ngoài tạo ra, thông thường các doanh nghiệp sẽ trải qua 4 giai đoạn (4D) để thích ứng và vượt qua khủng hoảng đó là Phát hiện vấn đề; Ra quyết định; Lập kế hoạch đối phó; và Triển khai thực hiện trong thực tế. Tuy nhiên các chuyên gia cũng chỉ ra với những khủng hoảng lan rộng và có tính chất phức tạp khó dự đoán như đại dịch Covid-19 hiện nay, tác động sâu sắc và nghiêm trọng đến doanh nghiệp trên tất cả các khía cạnh từ kinh doanh, nhân sự, quản lý và thậm chí cả rủi ro phá sản cao, cả 4 quy trình trong mô hình 4D có thể không được thực hiện đầy đủ. Mà mỗi khâu này sẽ dẫn tới sai sót ở các khâu còn lại như trong đại dịch Covid-19, nhiều doanh nghiệp cũng chưa tính hết được tác động nhiều mặt lên hoạt động sản xuất kinh doanh và cả lên sự tồn vong của chính doanh nghiệp mình từ đó ra những quyết định thiếu tính linh hoạt. Hay như từ việc phát hiện vấn đề chưa đầy đủ và ra quyết định thiếu linh hoạt, có thể dẫn đến việc lập kế hoạch đối phó khủng hoảng bị động, không sát với thực tiễn. Tất cả những công đoạn này sẽ dẫn đến triển khai trong thực tế thất bại.

“Tuy nhiên, trên phương diện nào đó, Covid-19 có thể xem là một kinh nghiệm cho các doanh nghiệp trong công tác quản trị rủi ro, đặc biệt là quản trị tài chính và quản trị chuỗi cung ứng để tăng cường đề kháng cho những nạn dịch khác có thể còn nguy hiểm hơn trong lương lai”-phân tích của Vietnam Report.

Để tồn tại trong đại dịch và rút ngắn thời gian hồi phục sau khi đại dịch đi qua, Vietnam Report khuyến nghị các doanh nghiệp có thể bắt đầu xây dựng quy trình hành động dựa trên mô hình 5 giai đoạn thể hiện bằng 5 chữ R sau (Resolve, Resilience, Return, Reimagination, and Reform).

Doanh nghiệp cũng nên thành lập Trung tâm điều hành để đảm bảo triển khai mô hình 4D hiệu quả, đồng thời khai thác và phát triển các chiến lược. Trong đó cắt giảm chi phí không phải là mới trong việc tối ưu hóa hoạt động của doanh nghiệp, tuy nhiên đây luôn là chiến lược cơ bản và quan trọng bậc nhất trong thời kỳ khủng hoảng kéo dài với những khó khăn về chuỗi cung cấp và thị trường. Chiến lược tiếp theo để hạn chế tình trạng khan hiếm nguồn cung trầm trọng do các thị trường đầu vào đóng băng, giao thương giữa các quốc gia bị suy giảm là chủ động phát triển và khai thác chuỗi cung ứng trong nước. Bên cạnh đó, cũng tránh phụ thuộc quá nhiều vào một số thị trường đầu vào, thay vào đó nên tận dụng sớm các điều khoản của Hiệp định EVFTA, CPTPP để đa dạng hóa chuỗi cung ứng đầu vào.

Chuyển đổi số trong doanh nghiệp là một chủ đề và chiến lược được nhắc đến nhiều trong thời gian qua, nhưng có lẽ trong đại dịch Covid-19 mới thấy tầm quan trọng như thế nào. Các mô hình kinh doanh online, thương mại điện tử, làm việc trực tuyến, kể cả sử dụng robot trong công xưởng cũng đã thể hiện được vai trò nổi bật trong thời gian này. Công cuộc chuyển đổi số cần phải có chiến lược và định hướng cụ thể, lâu dài và toàn diện nhưng chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả cao cho cộng đồng các doanh nghiệp lớn.

Thực tế cho thấy chỉ trong hai tháng dịch bệnh vừa qua, phương thức mua hàng và thói quen tiêu dùng của người tiêu dùng đã thay đổi rõ ràng, phần lớn chọn hàng qua mạng, đặt hàng trực tuyến và giao hàng nhanh với sự hỗ trợ của các ứng dụng công nghệ. Điều này cũng cho thấy doanh nghiệp nên nghiên cứu các cách tiếp cận mới với thị trường, đầu tư đáng kể vào hoạt động R&D để tìm ra mô hình kinh doanh hiệu quả nhất trong thời kỳ khủng hoảng và hậu khủng hoảng.

Cùng với đó, còn 3 chiến lược tiếp theo là hỗ trợ và bảo vệ nhân sự của mình trong bối cảnh mới; Theo dõi các chỉ số và tình hình tiến triển của đại dịch và triển khai việc lập kế hoạch các kịch bản ứng phó sử dụng cả các đầu vào kinh tế và dịch tễ học; Tính đến các khả năng sau đại dịch.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần phát triển mô hình Trung tâm điều hành để lập kế hoạch cho các giai đoạn kế sau. Bởi chắc chắn sẽ còn mất một thời gian dài để hồi phục các nền kinh tế, hồi phục hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và sức mua của người tiêu dùng như trước đây. Trải qua giai đoạn khủng hoảng và bất an, thói quen tiêu dùng và chi tiêu của người tiêu dùng sẽ thay đổi, một số hình thức mua sắm cũng sẽ khác đi và nổi lên các hình thức mua sắm mới. Nắm bắt được các xu thế đó để đảm bảo doanh nghiệp sớm định vị được vị trí của mình trên thị trường thời kỳ hậu dịch là một phần nhiệm vụ quan trọng của Trung tâm điều hành.