Che giấu doanh thu, “thổi” chi phí: Vì sao doanh nghiệp khó qua mắt cơ quan thuế?

Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng tăng cường giám sát bằng công nghệ và dữ liệu lớn, các hành vi che giấu doanh thu, sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền hay kê khống chi phí không còn dễ dàng qua mặt cơ quan chức năng. Chuyên gia cho rằng, mọi thủ đoạn đều để lại “dấu vết” và có thể bị phát hiện thông qua các chỉ số phân tích rủi ro tài chính.

Những chiêu thức phổ biến để “né” thuế

Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã bị xử lý, thậm chí khởi tố vì hành vi trốn thuế. Một trong những thủ đoạn phổ biến là sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân của chủ doanh nghiệp để nhận thanh toán từ khách hàng, thay vì tài khoản công ty. Điều này giúp doanh nghiệp không xuất hóa đơn và không ghi nhận doanh thu chính thức, qua đó giảm số thuế phải nộp.

Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp còn thực hiện việc hợp thức hóa sổ sách bằng cách kê khống chi phí đầu vào, như khai tăng chi phí lương, ghi nhận các khoản chi không có thật, hoặc mua hóa đơn để làm tăng chi phí. Khi chi phí tăng lên trên sổ sách, lợi nhuận chịu thuế sẽ giảm xuống, thậm chí chuyển thành lỗ để tránh nghĩa vụ thuế.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những hành vi này không thể che giấu hoàn toàn trước hệ thống giám sát hiện đại của cơ quan thuế.

Hệ thống phân tích rủi ro giúp cơ quan thuế phát hiện bất thường

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Keytas, cho biết cơ quan thuế hiện đang vận hành hệ thống quản lý rủi ro nghiệp vụ thuế, cho phép nhận diện các dấu hiệu bất thường trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp.

Một trong những chỉ số quan trọng là tỷ lệ Giá vốn/Doanh thu. Cơ quan thuế sẽ so sánh tỷ lệ này của từng doanh nghiệp với mức trung bình của các doanh nghiệp cùng ngành. Nếu tỷ lệ này cao bất thường, doanh nghiệp sẽ được đưa vào diện theo dõi và yêu cầu giải trình.

“Có hai khả năng chính khi tỷ lệ này tăng bất thường: hoặc doanh nghiệp kê khống chi phí, hoặc doanh nghiệp che giấu doanh thu,” ông Tuấn cho biết.

Theo ông, việc kê khống chi phí có thể bao gồm khai tăng chi phí nhân sự, chi phí vận hành hoặc ghi nhận các khoản chi không tồn tại. Ngược lại, nếu doanh thu bị che giấu, doanh nghiệp có thể đã nhận tiền qua tài khoản cá nhân hoặc tiền mặt mà không ghi nhận vào hệ thống kế toán chính thức.

Ba dấu hiệu rõ ràng cơ quan thuế dễ dàng nhận ra

Các hành vi gian lận thuế thường kéo theo những bất thường tài chính mà cơ quan chức năng có thể phát hiện thông qua đối chiếu dữ liệu.

Thứ nhất, âm quỹ tiền mặt.

Khi doanh thu không được ghi nhận chính thức hoặc chi phí bị “thổi phồng”, dòng tiền trên sổ sách sẽ mất cân đối, dẫn đến tình trạng âm quỹ tiền mặt.

Thứ hai, xuất hiện khoản “vay giám đốc” bất thường.

Để xử lý tình trạng thiếu hụt tiền mặt trên sổ sách, doanh nghiệp thường ghi nhận khoản “vay từ giám đốc”. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đây chỉ là bút toán kỹ thuật nhằm che giấu các khoản chi phí không có thật.

Thứ ba, tồn kho ảo.

Khi doanh nghiệp bán hàng nhưng không xuất hóa đơn và không ghi nhận doanh thu, hàng hóa vẫn được ghi nhận là tồn kho trên sổ sách. Khi cơ quan thuế kiểm tra thực tế, sự chênh lệch này sẽ nhanh chóng bị phát hiện.

Dữ liệu lớn và kết nối ngân hàng khiến việc trốn thuế ngày càng khó

Hiện nay, Tổng cục Thuế, trực thuộc Bộ Tài chính, đã xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về doanh nghiệp, bao gồm thông tin tài chính, hóa đơn điện tử, dữ liệu ngân hàng và các chỉ số ngành nghề.

Việc áp dụng hóa đơn điện tử và kết nối dữ liệu liên ngành giúp cơ quan thuế có thể đối chiếu, phân tích và phát hiện các dấu hiệu rủi ro một cách nhanh chóng và chính xác hơn.

Theo các chuyên gia, việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền hay kê khống chi phí có thể giúp doanh nghiệp che giấu thông tin trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài sẽ để lại dấu vết rõ ràng trên hệ thống dữ liệu.

Cảnh báo rủi ro pháp lý nghiêm trọng

Chuyên gia khuyến cáo, trong bối cảnh hệ thống quản lý thuế ngày càng hiện đại, các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm túc quy định về kế toán và thuế, tránh các hành vi gian lận có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, bao gồm truy thu thuế, phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

“Doanh nghiệp nên minh bạch hóa hoạt động tài chính và ghi nhận đầy đủ doanh thu, chi phí. Việc tìm cách ‘lách luật’ có thể mang lại lợi ích ngắn hạn, nhưng rủi ro dài hạn là rất lớn,” ông Tuấn nhấn mạnh.