Chấm dứt tình trạng "mạnh ai nấy làm" trong nhà ở xã hội

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh việc phát triển nhà ở xã hội cần tư duy tổng thể, không thể tiếp tục manh mún, lộn xộn. Các mẫu thiết kế phải mang tính thực tiễn, phù hợp từng vùng miền và có thể rút ngắn thủ tục cấp phép, đồng thời cần kết hợp chặt chẽ giữa kiến trúc, kết cấu và xây dựng để đảm bảo hiệu quả và bản sắc đô thị.

Thiết kế nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện kiến trúc, mà còn là bài toán chính sách và an sinh. Mới đây, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì cuộc làm việc với Bộ Xây dựng và Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhằm định hình mẫu thiết kế nhà ở xã hội mang tính chuẩn hóa, phù hợp thực tiễn và có thể nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Không thể để nhà ở xã hội tiếp tục phát triển theo kiểu mạnh ai nấy làm – đó là quan điểm cốt lõi được Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nêu tại buổi làm việc với Bộ Xây dựng và Hội Kiến trúc sư Việt Nam về cuộc thi thiết kế mẫu nhà ở xã hội.

Theo Phó Thủ tướng, thiết kế mẫu không chỉ là một bài toán kiến trúc đơn lẻ mà cần định hình một tư duy tổng thể về nhà ở xã hội trong đô thị – nơi phải bảo đảm yếu tố bản sắc, chất lượng công trình và sự hài hòa với không gian đô thị chung. Đây không chỉ là câu chuyện về hình khối và mặt đứng, mà là bài toán tổng hợp giữa công năng – kết cấu – kinh tế – văn hóa.

Cuộc thi cần tránh sa vào kỳ vọng viển vông, xa rời năng lực thực thi. Những mẫu thiết kế nên đạt mức hoàn thiện 50–60% để có thể rút ngắn thời gian cấp phép tại địa phương. Với những mẫu đã đạt chuẩn, chỉ cần bổ sung một số yêu cầu kỹ thuật – như phòng cháy chữa cháy – là có thể triển khai nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và nguồn lực cho cả chính quyền lẫn doanh nghiệp.

Tuy nhiên, không nên mơ tưởng một mẫu nhà “dùng được cho mọi nơi, mọi người”. Mỗi vùng miền có đặc điểm địa hình, văn hóa và lối sống riêng. Vì vậy, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, thiết kế mẫu cần được tiếp cận như một hệ thống khuyến nghị kỹ thuật – mỹ thuật, linh hoạt để các địa phương lựa chọn theo điều kiện thực tế, thay vì áp đặt máy móc.

Bên cạnh đó, mỗi mẫu thiết kế phải bao quát tổng thể: không chỉ là căn hộ mà còn là hệ sinh thái đô thị thu nhỏ – từ trường học, trạm y tế, khu sinh hoạt cộng đồng đến không gian công viên, cây xanh. Nhà ở xã hội không thể là “khu tạm trú”, mà phải là nơi ở an toàn, nhân văn và bền vững.

Phó Thủ tướng cũng gợi mở hướng tổ chức các cuộc thi kiến trúc theo vùng, miền – từ thành thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi – nhằm cụ thể hóa Luật Kiến trúc, đồng thời từng bước xác lập bản sắc kiến trúc vùng miền, chống lại xu hướng bê tông hóa đồng loạt, rập khuôn.

Một hướng khác là cuộc thi thiết kế mẫu nhà ở dành riêng cho vùng khó khăn, khu vực thường xuyên bị thiên tai như lũ lụt, sạt lở. Những thiết kế này phải bảo đảm kỹ thuật đơn giản, phù hợp tập quán bản địa, dễ thi công và không yêu cầu thủ tục cấp phép phức tạp. Đây không chỉ là giải pháp thiết thực cho người dân, mà còn là định hướng rõ ràng cho các tổ chức tài trợ khi triển khai hỗ trợ cộng đồng.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần tách bạch giữa cuộc thi ý tưởng kiến trúc và nghiên cứu kỹ thuật chuyên sâu. Theo ông, nên có một cuộc thi mang tính khoa học cao, tập trung vào nền móng, vật liệu, địa chất, từ đó hình thành bộ khuyến nghị kỹ thuật chuẩn giúp rút ngắn quy trình cấp phép và thẩm định. Đây là phần việc dành cho các kỹ sư, nhà nghiên cứu – những người đóng vai trò nền tảng cho kiến trúc sư phát huy sáng tạo.

“Nếu quy định kỹ thuật quá nặng nề, kiến trúc sư sẽ bị bó buộc, không còn đất để sáng tạo. Phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa ba nhà: kiến trúc – kết cấu – xây dựng, thì mới tạo ra một hệ thống mẫu nhà ở xã hội vừa đẹp, vừa khả thi”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Trước đó, KTS Hoàng Thúc Hào – Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam – cho biết Hội đã thành lập tổ chuyên gia, biên soạn đề bài, xây dựng quy chế cuộc thi và tính đến đầy đủ các yếu tố vùng miền, với nhiều mẫu khác nhau cho miền núi, đồng bằng, vùng dân tộc thiểu số hay vùng đất yếu.

Cuộc thi hướng đến xây dựng khung cấu trúc chung, tránh tình trạng phát triển manh mún. Từ đó, mỗi mẫu nhà sẽ mang bản sắc riêng về khí hậu, văn hóa, địa chất từng vùng. Đặc biệt, cuộc thi khuyến khích các nhóm kiến trúc sư phối hợp chặt chẽ với chuyên gia kết cấu, kỹ sư xây dựng để đưa ra giải pháp kỹ thuật tối ưu.

Đề bài sẽ mở để các hội kiến trúc sư địa phương có quyền đề xuất những mẫu thiết kế mang tính bản địa, khả thi, và hài hòa với cảnh quan xung quanh.

Về phía Bộ Xây dựng, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho biết việc chuẩn hóa mẫu thiết kế nhà ở xã hội là nhu cầu thực tiễn cấp thiết, giúp rút ngắn thủ tục hành chính, thúc đẩy tiến độ dự án, đồng thời đảm bảo tính đồng bộ và chất lượng công trình, góp phần vào chiến lược phát triển đô thị bền vững và bao trùm.