Cao tốc Bắc – Nam: Kẻ về đích sớm khi còn chưa xuất phát

Giữa cuộc đua tỷ đô của đường sắt cao tốc Bắc – Nam, một cái tên âm thầm vươn lên chiếm thế thượng phong – không phải nhờ vốn, cũng chẳng vì đất, mà là nhờ vào vũ khí mang tên công nghệ độc quyền.

Mỗi lần dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam được xướng tên, truyền thông lập tức gọi đến những "ông lớn" như Vingroup, Thaco – những tập đoàn đa ngành đã ghi dấu trên bản đồ xây dựng hạ tầng, logistics và phương tiện giao thông. Nhưng trong khi ánh đèn chiếu về các tay chơi tuyến đầu, có một cái tên khác đang lặng lẽ chiếm lĩnh vị trí trung tâm của chuỗi giá trị – Hòa Phát. Không phải với vai trò nhà thầu hay nhà phát triển, mà là "trụ đỡ" của hạ tầng – nơi thép là nguyên liệu gốc, và công nghệ là vũ khí chiến lược.

Không thi công, không đấu thầu – nhưng đã "thắng từ vạch xuất phát"

Dù không tham gia trực tiếp vào thi công đường ray hay hầm chui, Hòa Phát lại sở hữu vị trí không thể thay thế: trung tâm chuỗi cung ứng vật liệu – cụ thể là thép. Đây là loại vật liệu chiếm tỷ trọng lớn nhất cả về khối lượng lẫn giá trị trong bất kỳ công trình hạ tầng nào, đặc biệt là với các dự án đường sắt cao tốc. Ước tính sơ bộ, ít nhất 10 triệu tấn thép sẽ được sử dụng trong giai đoạn đầu của dự án. Và ở Việt Nam, cái tên duy nhất có thể đáp ứng trọn gói cả về quy mô lẫn tiêu chuẩn kỹ thuật chính là Hòa Phát.

Sở hữu công nghệ độc quyền – nắm "chìa khóa" đường ray quốc gia

Điều gì khiến Hòa Phát trở thành “người không thể thay thế”? Trước hết là công nghệ – loại thép phục vụ cho đường sắt cao tốc không thể là thép thường. Nó đòi hỏi sản xuất từ quặng nguyên chất, gần như không tạp chất, độ dài thanh thép lên tới 100m – tiêu chuẩn chỉ vài quốc gia trên thế giới có thể đạt được.

Ngày 29/5 vừa qua, Hòa Phát chính thức ký hợp đồng với SMS Group (Đức) – một trong những tập đoàn công nghệ luyện kim hàng đầu thế giới, nhằm lắp đặt dây chuyền sản xuất thép ray và thép hình với công suất 700.000 tấn/năm. Đây là bước đi mang tính chiến lược: khi hoàn tất vào quý I/2027, Hòa Phát sẽ trở thành doanh nghiệp duy nhất tại Đông Nam Á sản xuất được thép ray đạt chuẩn cho đường sắt cao tốc.

Chưa dừng lại ở đó, việc Chính phủ chủ trương nội địa hóa nguyên vật liệu – đặc biệt trong các siêu dự án mang tính biểu tượng quốc gia – đã đặt Hòa Phát vào một vị trí "gần như độc quyền", không chỉ trong nước mà cả khu vực. Chủ tịch HĐQT Trần Đình Long khẳng định Hòa Phát cam kết thay thế dần nguồn nhập khẩu thép cao cấp, phục vụ cả ngành giao thông, quốc phòng, dầu khí và năng lượng.

Một "mỏ vàng" dài hạn – và cơ hội xác lập vai trò quốc gia

Khi dự án đường sắt cao tốc chính thức triển khai, thép là một trong những hạng mục đầu tiên được gọi vốn và triển khai sản xuất. Với công suất mục tiêu 15 triệu tấn/năm từ cuối 2025, Hòa Phát không chỉ đảm bảo nguồn cung liên tục, mà còn đủ tư cách đàm phán về giá và tiến độ – điều chỉ có thể đạt được khi một doanh nghiệp đứng ở thế “không có đối thủ thay thế”.

Giá trị của thép đường ray không nằm ở khối lượng, mà ở sự ổn định về dòng tiền – do Nhà nước đặt hàng, cam kết tiêu chuẩn cao và có tính lặp lại theo tiến độ từng giai đoạn. Nói không ngoa, đây là “cỗ máy in tiền” bền bỉ mà bất kỳ nhà sản xuất công nghiệp nào cũng thèm khát.

Từ nội địa hóa đến toàn cầu hóa: Hòa Phát và khát vọng POSCO phiên bản Việt

Bài học từ Baosteel (Trung Quốc), Nippon Steel (Nhật Bản) hay POSCO (Hàn Quốc) cho thấy: những quốc gia làm chủ được công nghệ luyện kim cao cấp đều có thể nâng tầm vị thế trên bản đồ công nghiệp toàn cầu. Các tập đoàn thép này không chỉ phục vụ hạ tầng trong nước mà còn là lực đẩy chiến lược trong xuất khẩu, bảo chứng cho thương hiệu quốc gia.

Nếu tận dụng được cơ hội từ siêu dự án đường sắt tốc độ cao, Hòa Phát có thể bước vào quỹ đạo tương tự – không chỉ là nhà sản xuất thép lớn nhất Việt Nam, mà là đại diện cho năng lực công nghiệp mới của quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ hội mở rộng – nhưng thách thức cũng không nhỏ

Dẫu sở hữu công nghệ, tài lực và vị thế, Hòa Phát vẫn đứng trước nhiều bài toán chiến lược: làm sao chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng hệ sinh thái hậu cần phù hợp, và mở rộng đầu ra để giảm phụ thuộc vào một dự án duy nhất. Việc dự án bị kéo giãn hoặc phân kỳ theo giai đoạn cũng khiến dòng tiền thu về không tức thì, đòi hỏi sự chuẩn bị dài hơi về cả tài chính lẫn chiến lược thị trường.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, khi Nhà nước đang thúc đẩy nội địa hóa nguyên liệu, và Hòa Phát là đơn vị duy nhất nắm giữ công nghệ sản xuất thép ray – thì vị thế của tập đoàn này trong cuộc đua đường sắt cao tốc có thể gọi tên: "kẻ chiến thắng từ điểm xuất phát".