#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Canh bạc "thống trị" mới của Trung Quốc?

Khi cả thế giới nín thở theo dõi từng thùng dầu tại Eo biển Hormuz, một cuộc khủng hoảng âm thầm hơn nhưng tàn khốc không kém đang thành hình: Sự đứt gãy chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu. Trong kịch bản hỗn loạn đó, Trung Quốc không chỉ đứng ngoài vòng xoáy mà còn đang nắm giữ "chiếc van" định đoạt vận mệnh an ninh lương thực của hàng tỷ người.

Căng thẳng leo thang tại Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – đang kéo theo những hệ lụy vượt ra ngoài thị trường dầu khí. Một trong những lĩnh vực chịu tác động rõ rệt là phân bón, mắt xích thiết yếu của chuỗi sản xuất lương thực toàn cầu.

Khu vực Vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, Qatar và Oman, hiện chiếm khoảng 1/4 lượng xuất khẩu urê toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là nguồn cung lớn lưu huỳnh – nguyên liệu đầu vào quan trọng cho sản xuất phốt phát. Khi dòng chảy năng lượng bị đe dọa, chuỗi cung ứng phân bón cũng lập tức bị đặt trong trạng thái nhạy cảm.

Tuy nhiên, khác với dầu mỏ, thị trường phân bón có mức độ phân tán cao hơn. Châu Âu vẫn duy trì vai trò xuất khẩu lớn, trong khi Canada và Morocco giữ vị trí chủ chốt ở các phân khúc kali và phốt phát. Nga, bất chấp xung đột, vẫn là nhà xuất khẩu phân bón hàng đầu. Nhờ đó, nguy cơ đứt gãy nguồn cung lương thực toàn cầu chưa đến mức cực đoan, nhưng áp lực giá và chi phí sản xuất đang tăng lên rõ rệt.

Trong bức tranh này, Trung Quốc nổi lên như một trung tâm quyền lực mới. Quốc gia này sản xuất khoảng 44% phốt phát, 30% nitơ, 23% lưu huỳnh và 13% kali toàn cầu – quy mô đủ để định hình thị trường. Nguồn cung dồi dào giúp Trung Quốc không chỉ đảm bảo nhu cầu nội địa mà còn trở thành đối tác quan trọng của nhiều nền kinh tế, đặc biệt tại Đông Nam Á, Brazil và Pakistan.

Diễn biến tại Trung Đông đang khiến vai trò của phân bón được nhìn nhận lại dưới góc độ chiến lược. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, nguồn cung không còn đơn thuần là yếu tố kinh tế mà có thể trở thành công cụ ảnh hưởng địa chính trị.

Ấn Độ là ví dụ điển hình cho rủi ro này. Với nhu cầu nông nghiệp lớn nhưng phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ khu vực Vùng Vịnh, nước này đang đối mặt áp lực khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Việc tăng tốc nhập khẩu và tìm kiếm nguồn thay thế trở thành ưu tiên cấp bách khi mùa vụ đến gần.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đang đứng trước lựa chọn chiến lược. Dù nhu cầu nội địa đã ổn định, công suất sản xuất vẫn tiếp tục mở rộng, tạo ra dư địa lớn về nguồn cung. Trong ngắn hạn, ưu tiên vẫn là đảm bảo an ninh lương thực trong nước. Nhưng về dài hạn, khi áp lực dân số giảm và năng lực sản xuất duy trì ở mức cao, phân bón có thể trở thành một công cụ ảnh hưởng không kém gì năng lượng.

Sự dịch chuyển này diễn ra âm thầm nhưng đủ sức làm thay đổi cục diện ngành thực phẩm toàn cầu. Khi đầu vào nông nghiệp trở nên nhạy cảm hơn, mọi biến động địa chính trị đều có thể lan thẳng đến bữa ăn của hàng triệu người.