Cận biên hay mới nổi? Việt Nam đang ở đâu trên bản đồ MSCI?

Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn ở nhóm cận biên, chưa vào watchlist nâng hạng của MSCI, chủ yếu do hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài và cơ chế thanh toán bù trừ chưa hoàn thiện. Dù vậy, các cải tiến về hạ tầng, NVDR và đối thoại với quỹ quốc tế đang từng bước mở đường, nhưng để tiến lên nhóm mới nổi, thị trường cần nâng cao chất lượng doanh nghiệp và hệ sinh thái sản phẩm.

Dù đã có những bước tiến đáng kể, vị trí của Việt Nam trên bản đồ MSCI vẫn nằm ở vùng "cận biên", cách xa giấc mơ "mới nổi". Thay vì chỉ nỗ lực, Việt Nam cần một chiến lược đột phá, tập trung giải quyết những nút thắt cốt lõi. Đây không chỉ là cuộc đua về thời gian, mà còn là cuộc chiến về thể chế để khẳng định vị thế và thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Thời gian gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng sẽ sớm lọt vào danh sách theo dõi nâng hạng (watchlist) của MSCI, đặc biệt khi nhiều cải cách quan trọng đã được triển khai để tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, trong báo cáo phân loại thị trường công bố tháng 6 vừa qua, MSCI không đề cập đến Việt Nam, dù giới quan sát trông đợi sự đánh giá lại hay kế hoạch nâng hạng trong tương lai gần. Rõ ràng, vị trí của Việt Nam trên “bản đồ” MSCI vẫn xa hơn nhiều so với kỳ vọng.

Chia sẻ với chuyên gia phân tích, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân tại Yuanta Việt Nam, cho biết, nguyên nhân thị trường Việt Nam vẫn ở nhóm “cận biên” (frontier market) và chưa lọt vào watchlist – bước đệm để tiến vào nhóm “mới nổi” (emerging market) – chủ yếu xuất phát từ hai yếu tố: giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài và cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP).

Ông Minh phân tích, các quỹ ETF tại Mỹ – “khách hàng” trực tiếp sử dụng chỉ số MSCI – không chỉ quan tâm đến vốn hóa, thanh khoản hay tỷ lệ cổ phiếu tự do (freefloat), mà còn đánh giá nhiều điều kiện kỹ thuật khác. Tiêu chí tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, chưa được cải thiện triệt để, là điểm nghẽn lớn khiến Việt Nam chưa được nhắc đến trong báo cáo.

Hiện danh sách ngành nghề kinh doanh có điều kiện vẫn còn dài, kéo theo những ràng buộc về sở hữu nước ngoài. Dù một số lĩnh vực đã được nới lỏng, mức cải thiện vẫn hạn chế. Về CCP, Việt Nam đã tiến bộ với cơ chế non-prefunding cho nhà đầu tư nước ngoài và lộ trình triển khai CCP cho thị trường cơ sở, dự kiến hoàn tất vào quý I/2027.

Ông Minh cũng nhấn mạnh rằng các tổ chức xếp hạng đang đánh giá ngày càng thận trọng. Thực tế, MSCI trì hoãn nâng hạng nhiều thị trường như Bulgaria, Hàn Quốc, Hy Lạp và đang thử nghiệm phân loại phụ “Advanced Frontier Markets”. Nguyên nhân chính là tính bền vững của thị trường khi chuyển từ “cận biên” lên “mới nổi” còn chưa đảm bảo. Argentina, Pakistan từng được nâng hạng nhưng nhanh chóng bị giáng hạng hoặc đưa vào diện theo dõi riêng, cho thấy nguy cơ nếu tiêu chí không ổn định.

Ngoài ra, các quỹ đầu tư thường phản ứng mạnh với kỳ vọng nâng hạng: giá cổ phiếu tăng mạnh trước khi chính thức lên nhóm “mới nổi” nhưng có thể đảo chiều sau đó, khiến rủi ro lan tỏa đến cả nhà đầu tư và uy tín MSCI. Chính vì vậy, các tổ chức xếp hạng không chỉ dựa vào tiêu chí kỹ thuật, mà còn đánh giá thực tế trải nghiệm của nhà đầu tư quốc tế.

Ông Minh khẳng định, Việt Nam không đứng yên. Các cơ quan quản lý đã tích cực đối thoại với các quỹ chỉ số và cải thiện hai nút thắt chính: CCP gần như hoàn thiện các khâu kỹ thuật, còn tỷ lệ sở hữu nước ngoài là ưu tiên hàng đầu. Việc mở rộng tỷ lệ sở hữu phụ thuộc vào nhiều luật, từ Chứng khoán, Doanh nghiệp, Đầu tư đến các quy định riêng ngành nghề có điều kiện, đòi hỏi phối hợp liên ngành và thời gian.

Một giải pháp kỹ thuật khả thi là phát hành chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Mặc dù không đảm bảo nâng hạng, NVDR giúp nới giới hạn sở hữu nước ngoài, tăng thanh khoản, tạo điều kiện cho các quỹ tài chính tham gia thị trường. Kinh nghiệm Thái Lan cho thấy NVDR chiếm tới 21% giá trị giao dịch, đóng góp đáng kể cho vốn hóa và thanh khoản thị trường.

Trải nghiệm nhà đầu tư nước ngoài cũng là yếu tố then chốt. Khi thị trường thông thoáng, minh bạch và an toàn, họ không chỉ gia tăng hiện diện mà còn lan tỏa niềm tin, gián tiếp thúc đẩy quá trình nâng hạng. Bên cạnh tỷ lệ sở hữu và CCP, hạ tầng thị trường cũng cải thiện với hệ thống KRX chính thức vận hành, mở ra khả năng hedging đầy đủ và triển khai các sản phẩm phái sinh.

Ông Minh nhận định, câu chuyện nâng hạng trở thành mục tiêu rõ ràng từ khi Việt Nam lọt vào watchlist FTSE Russell năm 2018. Tuy nhiên, điểm yếu hiện nay là thị trường còn nặng về số lượng, nhẹ về chất lượng: vốn hóa và chất lượng hàng hóa niêm yết chưa cao, nhiều doanh nghiệp lớn chưa niêm yết, dẫn đến thị trường bị đánh giá đầu cơ.

Để trụ hạng, nâng cao chất lượng doanh nghiệp, đa dạng sản phẩm tài chính, và cải thiện trải nghiệm nhà đầu tư nước ngoài là yếu tố sống còn. Chính phủ cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng, cơ chế khuyến khích cụ thể, và tầm nhìn dài hạn để thị trường vốn trở thành kênh huy động vốn thực sự hiệu quả.

Khi được hỏi về thời điểm nâng hạng, ông Minh nhấn mạnh: “Vấn đề không phải dự đoán khi nào, mà là chúng ta muốn đạt mục tiêu đó vào lúc nào. Nâng hạng không phải đích đến, mà là chặng đường dài, đòi hỏi chất lượng, chiều sâu và sự bền vững của thị trường.”

Nếu bạn muốn, mình có thể làm phiên bản thứ hai với nhịp văn căng, sắc bén, đọc nhanh nhưng vẫn đầy đủ ý, để phù hợp cho tạp chí tài chính hoặc bài phân tích trên báo cáo chuyên sâu.