Bước đi gây chấn động: Cựu Ngoại trưởng Iran tiết lộ đề xuất hòa bình với Mỹ và Israel

Cựu Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif ngày 3/4 đã công bố một loạt đề xuất nhằm hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn trong cuộc xung đột đang leo thang với Mỹ và Israel. Các đề xuất này được ông Zarif trình bày trong bài viết đăng trên tạp chí Foreign Affairs, đánh dấu một nỗ lực hiếm hoi từ một nhân vật từng giữ vai trò quan trọng trong chính sách ngoại giao Tehran.

Thế chủ động và lộ trình thỏa hiệp

Mặc dù không còn nắm chức vụ chính thức, ông Zarif vẫn được xem là nhân vật có ảnh hưởng, từng đóng vai trò quan trọng trong việc đàm phán Thỏa thuận hạt nhân Iran 2015, văn kiện thiết lập khuôn khổ quan hệ giữa Tehran và các cường quốc. Giới quan sát nhận định, đề xuất nhạy cảm như vậy khó có thể công bố nếu không có tham vấn với các cấp lãnh đạo cao nhất tại Tehran.

Trong bài viết, ông Zarif khẳng định Iran “đang nắm thế chủ động” trên thực địa, nhưng đồng thời đề xuất một lộ trình thỏa hiệp:

Hạn chế chương trình hạt nhân: Iran sẽ pha loãng lượng urani đã làm giàu cao, đưa mức độ làm giàu xuống dưới 3,67%, đúng như giới hạn của thỏa thuận 2015 mà Mỹ rút khỏi năm 2018.

Mở lại eo biển Hormuz: Đổi lại việc dỡ bỏ toàn diện các lệnh trừng phạt từ Mỹ.

Cơ chế đa phương: Đưa Trung Quốc và Nga vào một cơ sở làm giàu urani chung, Iran sẽ chuyển toàn bộ vật liệu và thiết bị của mình tới cơ sở này.

Theo ông Zarif, đây là một thỏa thuận từng khó chấp nhận với Washington, nhưng trong bối cảnh hiện tại có thể khả thi hơn.

Khôi phục quan hệ song phương

Không chỉ tập trung vào hạt nhân, ông Zarif còn đề xuất các bước đi nhằm khôi phục lòng tin giữa hai bên:

Hiện tại, Mỹ và Iran vẫn chưa thiết lập lại quan hệ ngoại giao kể từ năm 1980, khi Tổng thống Jimmy Carter quyết định cắt đứt quan hệ sau cuộc khủng hoảng con tin tại Tehran.

Phản ứng từ Mỹ vẫn là ẩn số

Phản ứng của Tổng thống Donald Trump đối với đề xuất của Zarif vẫn chưa rõ ràng. Trong bài viết, ông Zarif cũng chỉ trích một số nhân vật thân cận của Trump, gồm Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, là “thiếu hiểu biết về cả địa chính trị lẫn kỹ thuật hạt nhân”.

Lập trường hiện tại của Trump vẫn cứng rắn, khẳng định Iran không được phép làm giàu urani dưới bất kỳ hình thức nào.

Đề xuất của Zarif được đánh giá là một nỗ lực ngoại giao có tính chiến lược, vừa thể hiện vai trò ảnh hưởng của ông trong chính sách Iran, vừa mở ra khả năng hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông. Nếu được các bên chấp thuận, đây có thể là bước ngoặt quan trọng để ngăn xung đột leo thang và tạo tiền đề cho việc khôi phục quan hệ ngoại giao lâu dài.