Brazil – Kẻ thắng cuộc thầm lặng trong chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

Trong giai đoạn 2018–2020, khi căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc leo thang dưới thời Tổng thống Donald Trump, thế giới chứng kiến một sự chuyển dịch âm thầm nhưng sâu sắc trong chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu. Và trong bức tranh đó, Brazil nổi lên như một “người thắng cuộc” thầm lặng – đặc biệt trong lĩnh vực nông sản.

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: Đòn giáng vào nông sản Mỹ

Bắt đầu từ giữa năm 2018, chính quyền Trump thực hiện loạt biện pháp áp thuế mạnh tay lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, với mục tiêu giảm thâm hụt thương mại và buộc Bắc Kinh phải nhượng bộ trong các vấn đề công nghệ, sở hữu trí tuệ và đầu tư. Trung Quốc, không ngồi yên, đã nhanh chóng áp thuế trả đũa lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa Mỹ, trong đó nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất chính là nông sản – vốn là một trong những “thành trì cử tri” ủng hộ Tổng thống Trump.

Trong số các mặt hàng bị đánh thuế, đậu tương Mỹ là “nạn nhân” điển hình. Trung Quốc từng là khách hàng lớn nhất của đậu tương Mỹ, chiếm gần 60% xuất khẩu mặt hàng này. Nhưng chỉ sau vài đợt áp thuế, Trung Quốc gần như đóng băng việc nhập khẩu đậu tương Mỹ và quay sang tìm nguồn thay thế. Lúc này, Brazil nhanh chóng bước vào khoảng trống và không chỉ lấp đầy mà còn vượt xa kỳ vọng.

Dữ liệu không biết nói dối: Brazil trỗi dậy toàn diện

Biểu đồ từ 2010 đến 2023 cho thấy sự thay đổi rõ rệt về thị phần xuất khẩu toàn cầu của các mặt hàng nông sản chủ lực: đậu tương, thịt bò, ngô và gia cầm.

Đậu tương: Brazil bứt phá mạnh từ sau năm 2018, vượt Mỹ để trở thành nhà xuất khẩu số 1 thế giới. Đến năm 2023, thị phần của Brazil đạt gần 40%, trong khi Mỹ trồi sụt quanh mức 15–20%.

Thịt bò: Brazil duy trì đà tăng đều đặn suốt một thập kỷ. Đặc biệt từ năm 2020, khi Trung Quốc gia tăng nhập khẩu để bù đắp thiếu hụt trong nước, Brazil nhanh chóng vươn lên đứng ngang hàng với nhóm “Other”, còn Mỹ chỉ chiếm thị phần khiêm tốn.

Ngô: Đây là ví dụ rõ nhất cho sự đảo chiều chóng mặt. Trước năm 2018, Mỹ chiếm ưu thế tuyệt đối. Nhưng từ 2021 trở đi, Brazil bất ngờ tăng vọt, áp đảo Mỹ cả về sản lượng và xuất khẩu, nhất là vào thời điểm Mỹ gặp hạn hán, còn Trung Quốc mở cửa thị trường cho Brazil.

Gia cầm: Một thị trường tưởng chừng khó thay đổi nhưng Brazil đã từng bước mở rộng thị phần, đặc biệt tại Trung Đông và châu Á, trong khi Mỹ suy giảm dần từ sau 2015 và chưa thể phục hồi.

Tại sao Brazil lại hưởng lợi lớn đến vậy?

Có 4 nguyên nhân chính lý giải vì sao Brazil – không phải một quốc gia phương Tây – lại chiếm được “trái ngọt” từ cuộc đối đầu Mỹ - Trung:

Vị trí trung lập về địa chính trị: Brazil không dính vào các lệnh trừng phạt hay căng thẳng chính trị với Trung Quốc. Điều này tạo lợi thế lớn trong thương mại song phương, đặc biệt là nhóm hàng chiến lược.

Nguồn cung dồi dào và quy mô sản xuất lớn: Brazil sở hữu diện tích canh tác khổng lồ và hệ sinh thái nông nghiệp phát triển mạnh nhờ công nghệ, đặc biệt trong đậu tương và thịt bò. Quốc gia này liên tục mở rộng sản lượng để đáp ứng nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc.

Đồng nội tệ mất giá giúp tăng lợi thế cạnh tranh: Trong giai đoạn 2018–2021, đồng Real của Brazil mất giá mạnh so với USD, giúp hàng hóa Brazil rẻ hơn và hấp dẫn hơn trên thị trường thế giới.

Hạ tầng xuất khẩu được cải thiện nhanh chóng: Với sự đầu tư mạnh từ cả chính phủ và khu vực tư nhân, hệ thống logistics, cảng biển và đường sắt của Brazil được nâng cấp đáng kể, tạo điều kiện để đẩy mạnh xuất khẩu.

Tác động lâu dài: Mỹ mất thị phần, Trung Quốc đa dạng hóa nguồn cung

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung không chỉ là một cuộc đấu thuế quan nhất thời, mà để lại hệ quả cấu trúc dài hạn. Trong đó:

Mỹ mất đi thị phần xuất khẩu khó có thể giành lại ngay cả khi thuế được dỡ bỏ. Trung Quốc đã đa dạng hóa thành công nguồn cung từ Brazil, Argentina và các quốc gia khác, giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Nông dân Mỹ chịu thiệt kép: mất khách hàng, giá hàng hóa nội địa giảm, và sự bất định chính sách khiến đầu tư vào nông nghiệp trở nên rủi ro hơn.

Thị phần toàn cầu dịch chuyển, và Brazil trở thành trung tâm xuất khẩu nông sản mới, thậm chí ảnh hưởng cả đến giá tham chiếu quốc tế tại các sàn giao dịch như CME hay B3 (Brazil).

💬 "Đôi khi, bạn không cần là người tạo ra cuộc chơi – chỉ cần biết nắm bắt đúng thời điểm và tận dụng khoảng trống mà người khác bỏ lại."

➡️ Brazil đã làm đúng như vậy.