Bỏ hạn mức tín dụng: Cơ hội vàng cho kẻ sẵn sàng?

Từng nhiều lần được đặt lên bàn nghị sự nhưng chưa một lần được tháo gỡ, cơ chế room tín dụng vẫn là “chiếc áo chật” bó hẹp dòng vốn ngân hàng. Tuy nhiên, với quyết tâm cải cách ngày càng rõ rệt từ Chính phủ, viễn cảnh xóa bỏ trần tín dụng đang tiến gần hơn bao giờ hết – không còn là một đề xuất, mà là một mệnh lệnh cải tổ.

Trong Công điện số 104/CĐ-TTg, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiến tới điều hành tín dụng theo nguyên tắc thị trường, đồng thời dỡ bỏ cơ chế áp trần tăng trưởng – hay còn gọi là “room tín dụng”. Đây không còn là một gợi ý chính sách mơ hồ, mà là tín hiệu cải cách mạnh mẽ nhằm thay đổi căn bản phương thức điều tiết dòng vốn trong nền kinh tế.

Hồi kết của “chiếc áo chật”?

Câu chuyện xóa bỏ room tín dụng từng nhiều lần xuất hiện trên bàn nghị sự, nhưng chưa một lần đi đến hồi kết. Dù cơ chế đã có phần linh hoạt hơn, việc cấp tín dụng của các ngân hàng vẫn bị bó buộc bởi hạn mức hành chính. Tuy nhiên, với quyết tâm cải cách hiện nay từ Chính phủ, hành trình “cởi trói” cho dòng vốn tín dụng đang tiến gần đến đích hơn bao giờ hết.

Xét trên bình diện tổng thể, việc dỡ bỏ room tín dụng được kỳ vọng là bước ngoặt lớn cho hệ thống ngân hàng. Không còn bị khống chế bởi giới hạn hành chính, các ngân hàng sẽ có dư địa rộng hơn trong cấp vốn – từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận tín dụng, góp phần khơi thông mạch máu của nền kinh tế.

Không chỉ dừng ở yếu tố nội tại, việc tiệm cận với thông lệ quốc tế trong điều hành tín dụng cũng giúp củng cố niềm tin thị trường, nâng tầm vị thế hệ thống tài chính Việt Nam và thu hút thêm dòng vốn ngoại, đặc biệt là từ các tổ chức đầu tư nước ngoài.

Thay đổi cuộc chơi, phân hóa hệ thống

Tuy nhiên, việc xóa bỏ room tín dụng không diễn ra trong khoảng trống. Nó sẽ tạo ra sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng. Theo ông Ngô Hoàng Long – Giám đốc Trung tâm Phân tích VPBankS, những tổ chức có hệ số an toàn vốn (CAR) cao sẽ là bên hưởng lợi lớn nhất trong môi trường điều hành mới.

Dữ liệu từ VPBankS cho thấy NHNN đang từng bước dịch chuyển sang mô hình điều hành mới, trong đó các ngân hàng sẽ được giao hạn mức tín dụng đầu năm thấp hơn mục tiêu cuối năm. Muốn tăng trưởng vượt trội, họ phải đáp ứng các tiêu chí về vốn, đặc biệt là hệ số CAR. Như vậy, công cụ điều hành không còn là “room cứng”, mà là “công thức mềm” gắn chặt với năng lực tài chính thực tế.

Sự thay đổi này cũng phản ánh qua xu hướng tăng trưởng tín dụng giai đoạn 2013–2024. Trong khi nhóm ngân hàng nhỏ (HDBank, VIB, TPBank) từng tăng trưởng mạnh mẽ, đỉnh điểm trên 60% vào năm 2013, thì từ năm 2018 trở đi tốc độ tăng trưởng đã dần chững lại. Ngược lại, nhóm ngân hàng tư nhân lớn (MB, Techcombank, VPBank, ACB) giữ đà ổn định quanh 15–25% và hồi phục mạnh trong giai đoạn gần đây.

Đáng chú ý, nhóm "Big Four" quốc doanh (Vietcombank, BIDV, VietinBank) có tốc độ tăng trưởng tín dụng thấp nhất nhưng ổn định nhất, dao động quanh 10–20%. Cơ chế mới – gắn room tín dụng với năng lực vốn – có thể sẽ xoay chuyển trật tự này trong tương lai gần.

Không thể bỏ qua các ngân hàng tham gia xử lý các tổ chức yếu kém, đặc biệt là nhóm nhận chuyển giao ngân hàng 0 đồng như VPBank, HDBank, MB và Vietcombank. Với vai trò chính trị - kinh tế đặc thù, nhóm này được kỳ vọng sẽ được NHNN trao quyền ưu tiên trong phân bổ room tín dụng mở rộng.

Cơ hội đi kèm rủi ro: Không thể chủ quan

Dù tiềm năng là rất lớn, việc dỡ bỏ room tín dụng cần được tiến hành một cách thận trọng. Lý do là nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc nặng nề vào hệ thống tín dụng ngân hàng. Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP đã lên tới 134% vào cuối năm 2024 – một con số đáng báo động nếu dòng vốn không được phân bổ hiệu quả.

Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng, trong phiên chất vấn Quốc hội ngày 19/6, đã khẳng định rõ: hệ thống ngân hàng đang gánh vai trò cung ứng vốn trung – dài hạn quá lớn, điều mà đáng ra thị trường vốn phải đảm trách.

Trên thực tế, cơ chế room tín dụng từng là “van an toàn” then chốt trong giai đoạn 2013–2024, góp phần kiểm soát rủi ro, ngăn chặn tăng trưởng tín dụng quá nóng. Bài học giai đoạn 2007–2011 còn nguyên giá trị: Tăng trưởng tín dụng vượt 30% mỗi năm, riêng 2007 đạt 53%, đã đẩy lạm phát lên mức hai chữ số và gây ra hàng loạt bất ổn vĩ mô.

Bài toán quan trọng không phải là cấp bao nhiêu vốn, mà là vốn chảy vào đâu, chảy có hiệu quả và có kiểm soát rủi ro hay không. Nếu buông lỏng quá mức, dòng tiền có thể tràn vào các lĩnh vực đầu cơ, rủi ro cao – lặp lại kịch bản của những năm khủng hoảng.

Xóa room không thể là quyết định vội vã

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, việc dỡ bỏ room tín dụng cần một lộ trình được chuẩn bị kỹ lưỡng, đủ thời gian để các bên liên quan thích nghi và điều chỉnh mô hình hoạt động. Trong giai đoạn chuyển tiếp, NHNN cần vận hành cơ chế room linh hoạt, bám sát tín hiệu thị trường, đồng thời đảm bảo mục tiêu kép: thúc đẩy tăng trưởng nhưng không phá vỡ ổn định hệ thống.

Về phía các ngân hàng, cải cách sẽ là cơ hội nhưng cũng là phép thử sức khỏe tài chính. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro, cải thiện CAR và tối ưu danh mục cho vay sẽ là chìa khóa để thích ứng với môi trường mới.

Thị trường vốn: Lối thoát chiến lược dài hạn

Xét về lâu dài, nhu cầu vốn đầu tư trong nước đang tăng nhanh với hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm như 2.000km cao tốc, sân bay, cảng biển, quy hoạch điện VIII... Điều đó đặt ra yêu cầu phải phát triển thị trường vốn mạnh mẽ để giảm tải cho hệ thống ngân hàng.

Thống đốc NHNN cũng khẳng định, Việt Nam cần khai thác tối đa nguồn vốn trong nước lẫn quốc tế. Dư địa vay nợ nước ngoài còn rất lớn trong khi vốn FDI, FII, và các hình thức tài trợ mới có thể góp phần giảm bớt sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng nội địa.