Bitcoin bị định giá quá cao?

Nghiên cứu từ Ngân hàng Trung ương Anh dội gáo nước lạnh vào cơn sốt đầu cơ khi chứng minh: Nếu bóc tách lớp vỏ hào nhoáng, giá trị sử dụng thực tế của Bitcoin dưới vai trò phương tiện thanh toán chỉ đáng giá vài nghìn USD.

Michael Saylor, người nổi tiếng với quan điểm "mua và giữ Bitcoin bằng mọi giá", từng gây chú ý khi tuyên bố rằng nếu cần, nhà đầu tư có thể bán cả tài sản cá nhân để tiếp tục nắm giữ đồng tiền số này.

Tuy nhiên, thực tế mới nhất lại cho thấy ngay cả Strategy - doanh nghiệp do ông dẫn dắt - cũng đã phải bán ra một phần lượng Bitcoin đang nắm giữ. Dù chỉ là 32 Bitcoin trong tổng số hơn 843.000 Bitcoin của công ty, động thái này vẫn tạo nên nhiều tranh luận bởi nó đi ngược hình ảnh "không bán" mà Strategy xây dựng suốt nhiều năm.

Lý do được đưa ra là nhằm tạo nguồn tiền chi trả cổ tức cho cổ đông. Song sự việc cũng phơi bày một thực tế đáng chú ý: Bitcoin vẫn chưa thể vận hành như một đồng tiền đúng nghĩa trong nền kinh tế.

Khi Bitcoin ra đời năm 2008, mục tiêu của người sáng lập Satoshi Nakamoto là xây dựng một hệ thống thanh toán ngang hàng, cho phép giao dịch trực tiếp mà không cần ngân hàng hay trung gian tài chính.

Gần hai thập kỷ trôi qua, vai trò đó vẫn chưa thành hiện thực.

Nếu Bitcoin thực sự phổ biến như một phương tiện thanh toán, các doanh nghiệp sở hữu lượng lớn Bitcoin hoàn toàn có thể sử dụng chính đồng tiền này để thực hiện nghĩa vụ tài chính. Thay vào đó, phần lớn vẫn phải quy đổi sang USD hoặc tiền pháp định khác.

Đó là dấu hiệu cho thấy khoảng cách giữa tầm nhìn ban đầu và thực tế đang rất lớn.

Nhiều năm qua, câu chuyện về Bitcoin liên tục thay đổi. Từ phương tiện thanh toán, công cụ chống lạm phát, "vàng kỹ thuật số" cho tới tài sản đầu tư. Nhưng bất kể được gắn với vai trò nào, câu hỏi cốt lõi vẫn là: Bitcoin thực sự đáng giá bao nhiêu?

Một nghiên cứu của nhà kinh tế John Lewis thuộc Ngân hàng Trung ương Anh cho rằng giá trị của Bitcoin với tư cách tiền tệ phụ thuộc vào tổng cung lưu hành, khối lượng giao dịch và tốc độ lưu chuyển trong nền kinh tế.

Dựa trên dữ liệu thực tế, bức tranh hiện tại không quá lạc quan.

Khoảng 60% lượng Bitcoin lưu hành không hề được giao dịch trong suốt một năm qua. Hoạt động thanh toán bằng Bitcoin gần như không tăng trưởng đáng kể kể từ cuối thập niên 2010.

Ngay cả tại El Salvador - quốc gia đầu tiên công nhận Bitcoin là tiền tệ hợp pháp - đồng tiền số này cũng chỉ xuất hiện trong chưa đến 5% giao dịch và được chấp nhận bởi dưới 20% doanh nghiệp.

Theo mô hình định giá của Lewis, nếu xét thuần túy ở góc độ phương tiện thanh toán, Bitcoin chỉ đáng giá vài nghìn USD mỗi đồng, thấp hơn rất nhiều so với mức giá thị trường.

Dĩ nhiên, những người ủng hộ Bitcoin đưa ra các kịch bản lạc quan hơn. Nếu mạng lưới này đạt quy mô tương đương Visa, giá trị hợp lý có thể lên khoảng 34.000 USD. Trong kịch bản cực đoan hơn, nếu Bitcoin thay thế toàn bộ hệ thống thanh toán điện tử toàn cầu, giá trị có thể lên tới hơn 600.000 USD mỗi đồng.

Tuy nhiên, khả năng đó vẫn còn rất xa.

Trong khi Bitcoin chưa chứng minh được vai trò thanh toán đại chúng, các công nghệ tài chính truyền thống và stablecoin lại phát triển nhanh chóng với tốc độ giao dịch cao hơn, chi phí thấp hơn và ít biến động hơn.

Chính vì vậy, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng phần lớn giá trị hiện nay của Bitcoin đến từ kỳ vọng tương lai hơn là nhu cầu sử dụng thực tế.

Khi dòng vốn ETF Bitcoin liên tục rút ra và giá đồng tiền số này giảm mạnh trong một năm qua, thị trường dường như đang bắt đầu đặt lại câu hỏi mà giới đầu tư từng né tránh: Liệu Bitcoin đang được định giá dựa trên giá trị thực hay chỉ dựa trên niềm tin?