“Bầy muỗi thép” Iran khiến Mỹ sa lầy ở Hormuz: Càng đánh càng tốn tiền

Dọc theo bờ biển hiểm trở phía nam Iran, trong các vịnh nhỏ, hang đá và hệ thống đường hầm ven núi, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang triển khai hàng trăm xuồng cao tốc vũ trang tạo sức ép liên tục tại eo biển Hormuz. Đây là lực lượng được ví như “hạm đội muỗi”, một mối đe dọa phi đối xứng khiến Mỹ dù vượt trội về hỏa lực vẫn khó kiểm soát hoàn toàn tình hình.

Không giống các chiến hạm cỡ lớn, đội tàu này chủ yếu gồm những xuồng cao tốc nhỏ, chi phí thấp và có thể thay thế nhanh chóng. Nhiều chiếc chỉ trang bị súng máy hoặc vũ khí hạng nhẹ, nhưng một số mẫu hiện đại hơn còn có khả năng mang tên lửa tầm ngắn.

Theo các chuyên gia được Financial Times dẫn lời, giá trị lớn nhất của “hạm đội muỗi” không nằm ở khả năng đánh chìm tàu chiến Mỹ hay phá hủy các siêu tàu chở dầu, mà ở việc tạo ra cảm giác rủi ro thường trực cho thủy thủ, chủ tàu và các công ty bảo hiểm. Chỉ cần xuất hiện đủ nhiều để gây lo ngại, chúng đã đủ khiến thị trường vận tải biển chùn bước.

Nhờ đó, Iran vẫn duy trì được ảnh hưởng đáng kể tại Hormuz. Dù Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố hải quân Iran đã “nằm dưới đáy biển” và cho rằng các xuồng cao tốc không phải mối đe dọa lớn, thực tế cho thấy Washington vẫn chưa thể khôi phục hoàn toàn trạng thái lưu thông bình thường tại tuyến hàng hải chiến lược này.

Reuters cho biết trong chiến dịch “Project Freedom”, quân đội Mỹ đã sử dụng trực thăng tấn công để đánh chìm 6 tàu nhỏ của Iran hôm 5/5. Tuy nhiên, Lầu Năm Góc thừa nhận căng thẳng và nguy cơ xung đột tại vùng Vịnh vẫn hiện hữu, đồng thời cho rằng chưa thể coi cuộc khủng hoảng với Iran đã hoàn toàn chấm dứt.

Giới phân tích nhận định ưu thế lớn nhất của Tehran nằm ở chiến tranh phi đối xứng. Trong khi hải quân chính quy Iran đã lạc hậu với các tàu hộ tống cũ kỹ, vài tàu cải hoán và những tàu ngầm Kilo già nua, sức mạnh thực sự của nước này lại đến từ lực lượng hải quân thuộc IRGC với các xuồng cao tốc, tên lửa hành trình ven biển, máy bay không người lái và phương tiện không người lái trên biển.

Nhiều chuyên gia cho rằng Mỹ có thể đã gây tổn thất cho một phần năng lực quân sự của Iran, nhưng chưa thể vô hiệu hóa hệ thống tác chiến phi đối xứng mà Tehran xây dựng suốt nhiều năm.

Theo ước tính của chuyên gia Farzin Nadimi thuộc Viện Washington, lực lượng IRGC hiện sở hữu khoảng 500-1.000 xuồng cao tốc vũ trang, cùng hơn 1.000 xuồng không người lái có khả năng mang tên lửa, ngư lôi hoặc thực hiện các đòn tấn công cảm tử. Bên cạnh đó là mạng lưới tên lửa bố trí dọc bờ biển.

Từ năm 2007, IRGC được giao phụ trách khu vực Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, trong khi hải quân chính quy Iran tập trung hoạt động tại biển Oman và các vùng biển xa hơn. Điều này khiến “hạm đội muỗi” trở thành lực lượng trung tâm trong mọi tính toán kiểm soát Hormuz.

Sức mạnh của đội tàu này nằm ở chiến thuật “bầy đàn”. Các xuồng cao tốc có thể xuất hiện theo nhóm từ 20-40 chiếc, áp sát và vây bám tàu lớn, gây áp lực tâm lý cho thủy thủ đoàn, làm gián đoạn hành trình và đẩy chi phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh.

Theo các chuyên gia, Iran không cần phải tấn công mọi tàu đi qua Hormuz. Chỉ cần duy trì đủ số vụ uy hiếp để thị trường bảo hiểm luôn trong trạng thái cảnh giác là đã đạt mục tiêu. Trong khi đó, Mỹ lại phải gánh phần khó hơn: đảm bảo an toàn cho gần như toàn bộ tàu thương mại lưu thông qua eo biển này.

Đây cũng là nguyên nhân khiến Washington rơi vào thế tiêu tốn nguồn lực lớn. Hải quân Mỹ có thể phát hiện và tiêu diệt các xuồng cao tốc khi chúng hoạt động ngoài biển mở, nhưng để triệt tiêu hoàn toàn mối đe dọa, Mỹ phải duy trì hiện diện quân sự cường độ cao trong thời gian dài.

Trong khi đó, các xuồng của Iran được thiết kế cho cuộc chiến tiêu hao: giá rẻ, linh hoạt, dễ bổ sung và tận dụng tối đa lợi thế địa hình ven biển phức tạp.

Yếu tố địa lý cũng đang mang lại lợi thế cho Tehran. Đường bờ biển dài dọc Vịnh Ba Tư cho phép các xuồng nhỏ ẩn nấp trong các vũng, đảo nhỏ hay khe núi trước khi bất ngờ áp sát tuyến vận tải quốc tế.

Nhà bình luận Mehdi Bakhtiari, người được cho là có quan hệ gần gũi với IRGC, cho rằng chỉ cần tạo ra “1% cảm giác bất an” cũng đủ gây tác động mạnh lên hoạt động hàng hải tại Hormuz.

Đó là lý do dù sở hữu công nghệ quân sự vượt trội và Hạm đội 5 đóng tại Bahrain, Mỹ vẫn chưa thể đưa eo biển Hormuz trở lại trạng thái lưu thông ổn định hoàn toàn.