Bảo hiểm – nơi đau đớn được dàn dựng để sinh lời

Dưới lớp vỏ đạo đức, những kịch bản trục lợi bảo hiểm ngày càng tinh vi và táo tợn, không chỉ làm méo mó bản chất của chính sách nhân văn này mà còn bào mòn lòng tin xã hội, xâm hại trực tiếp quyền lợi của hàng triệu người tham gia chân chính.

Trục lợi bảo hiểm – được Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) ghi nhận là hành vi gian lận trong kinh doanh bảo hiểm – là sự tính toán có chủ đích nhằm chiếm đoạt khoản tiền không chính đáng từ doanh nghiệp bảo hiểm. Hành vi này thường được lên kịch bản từ trước khi ký kết hợp đồng, hoặc được "dựng cảnh" sau khi xảy ra rủi ro, với mục đích tối thượng là thu lợi bất chính.

Theo Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, trục lợi bảo hiểm – đặc biệt trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ – vốn đã âm ỉ từ nhiều năm qua, nay lại bùng phát trở lại với số lượng vụ việc tăng nhanh và thủ đoạn ngày càng tinh vi, manh động hơn bao giờ hết. Nhiều kẻ không ngần ngại sát hại người thân, giả chết hay tự gây thương tích để hiện thực hóa những hợp đồng đầy ám muội.

Điển hình là vụ án rúng động tại Quảng Nam, khi Tô Thị Ty Na (SN 1981, trú tại huyện Thăng Bình) đã ra tay sát hại chính con ruột để trục lợi từ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Một đêm đầu tháng 1/2023, bé trai 6 tuổi được phát hiện tử vong tại nhà vệ sinh. Cảnh sát xác định đây không phải một tai nạn ngẫu nhiên – mà là hành vi giết người có chủ đích của người mẹ.

Năm 2020, D.V.M ở Lâm Đồng, vì gánh nợ hơn 20 tỷ đồng, đã lập mưu mua bảo hiểm nhân thọ rồi giết người để tạo hiện trường giả cái chết của chính mình, nhằm rút 18 tỷ đồng tiền bảo hiểm. Kế hoạch thất bại, y bị tuyên án tử hình – cái giá đắt cho một cú lừa máu lạnh.

Hay như vụ Nguyễn Thị Hồng Bích (SN 1986, trú Đồng Nai), bị cáo buộc lần lượt sát hại người thân để nhận 800 triệu đồng bảo hiểm.

Không ít người sẵn sàng tự hủy hoại thân thể để mưu lợi. Trường hợp L.T.N. (Hà Nội, năm 2016) là một ví dụ điển hình. N. đã tự chặt một phần bàn tay và chân nhằm giả dạng một vụ tai nạn, với hy vọng chiếm đoạt 3,5 tỷ đồng bảo hiểm. Âm mưu bất thành, cái giá mà người phụ nữ phải trả là thương tật suốt đời.

Tại miền Nam, giai đoạn 2017 – 2018 cũng chứng kiến hàng loạt trường hợp cụt ngón tay "bí ẩn". Dù không thể xác minh họ tự gây thương tích, nhưng dấu hiệu gian lận rõ ràng: hàng loạt hợp đồng bảo hiểm được ký chỉ trong thời gian ngắn, với mục tiêu chiếm đoạt từ nhiều công ty cùng lúc.

Hiện tượng trục lợi bảo hiểm giờ đây không dừng ở những mánh khóe cá nhân mà còn mang tính tổ chức. Có những đường dây "kịch bản hóa" tai nạn, có sự tham gia của nhân viên y tế, môi giới, thậm chí dàn dựng bài bản để qua mặt hệ thống giám định.

Tháng 8/2024, Tòa án Quân sự Quân chủng Hải quân đã xét xử vụ án một cá nhân mua đến 19 hợp đồng bảo hiểm, phối hợp cùng đồng phạm để chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng. Nhiều bị cáo, trong đó có Nguyễn Văn Khánh, Vũ Thị Ngọc Hà, Phan Thị Trang và Lê Đức Phong, bị kết án vì tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Tháng 7/2023, Công an Nghệ An cũng triệt phá đường dây gian lận bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đại học Y khoa Vinh và Trung tâm Y tế Tân Kỳ, khi hàng trăm bệnh án gãy xương bị làm giả để trục lợi 10 tỷ đồng. Trước đó một năm, tại Thái Nguyên, 9 đối tượng bị khởi tố vì sử dụng giấy tờ tùy thân của người thân để làm giả hồ sơ bệnh án, chiếm đoạt hơn 5 tỷ đồng từ các công ty bảo hiểm.

Những kịch bản tinh vi và chuỗi lừa đảo "chuyên nghiệp"

Các doanh nghiệp bảo hiểm cảnh báo về làn sóng trục lợi mới với những mô-típ "phổ biến" như bỏng, gãy xương, nội soi dạ dày.... Nhiều đối tượng không làm nghề nguy hiểm nhưng lại đồng loạt mua bảo hiểm tai nạn mệnh giá cao, từ nhiều công ty cùng lúc. Trớ trêu thay, chỉ vài tháng sau khi hợp đồng có hiệu lực, họ đều... bị thương.

Có trường hợp, cùng một bệnh lý nhưng lại được “diễn” tại nhiều cơ sở y tế khác nhau – nhằm tạo các bộ hồ sơ "độc lập", hợp thức hóa việc chi trả. Trong một số vụ, y bác sĩ cũng bị phát hiện tiếp tay làm giả giấy tờ, làm dày thêm hồ sơ gian lận.

Không chỉ trục lợi từ bảo hiểm nhân thọ hay y tế, tình trạng gian lận cũng len lỏi vào bảo hiểm nông nghiệp, khiến các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ e dè trong việc mở rộng loại hình này – dù đây vốn là chính sách hỗ trợ mang tính cộng đồng.

Hệ lụy sâu xa và cảnh báo cho toàn ngành

Tình trạng trục lợi không chỉ là một hành vi sai trái, mà còn là nguy cơ làm suy yếu tính bền vững và nhân văn của hệ thống bảo hiểm. Nó làm méo mó cơ chế định phí – buộc doanh nghiệp phải nâng mức phí trung bình, ảnh hưởng trực tiếp đến người tham gia bảo hiểm chân chính.

Ngoài ra, các công ty bảo hiểm buộc phải siết chặt khâu giám định, thẩm định, khiến thời gian giải quyết quyền lợi kéo dài, ảnh hưởng đến trải nghiệm và niềm tin của người mua bảo hiểm thực sự.

Theo Cục Quản lý Giám sát Bảo hiểm (Bộ Tài chính), các doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào công nghệ, nâng cao năng lực giám sát nội bộ và áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu để kịp thời phát hiện gian lận.

TS. Lê Đạt Chí (Trường ĐH Kinh tế TP.HCM) cho rằng: "Không chỉ dựa vào chế tài pháp luật, cần thiết lập một hệ sinh thái phòng chống trục lợi – nơi công nghệ, truyền thông và quy trình kiểm soát được đồng bộ hóa để bịt kín mọi kẽ hở."

Theo ông, số tiền trục lợi lớn dễ tạo ra tâm lý đánh cược: “Thắng thì hưởng lợi, thua thì chịu phạt”. Nhưng những cái giá phải trả thường vượt quá sức tưởng tượng – không chỉ là án tù, thiệt hại tài chính mà còn là mất mát danh dự, tổn thương sức khỏe, gia đình tan nát.

Ngăn chặn trục lợi bảo hiểm là trách nhiệm không chỉ của ngành tài chính – bảo hiểm mà còn đòi hỏi sự đồng lòng của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở y tế và cả người dân. Chỉ khi quyền lợi được bảo vệ đúng đối tượng, niềm tin vào hệ thống bảo hiểm mới có thể được giữ gìn và phát triển bền vững.