Bản đồ sinh tồn của Việt Nam trong thập kỷ tới - Phần 3

Việt Nam đang đứng trước thời khắc bản lề - một giai đoạn đòi hỏi sự lột xác về cả tư dư lẫn hành động để hiện thực hoá mục tiêu phát triển quốc gia. Và việc Nghị quyết mới về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) sắp được ban hành là một giải pháp giúp khơi thông nguồn lực quốc tế: Chuyển dịch từ thu hút số lượng sang lựa chọn chất lượng, từ gia công giá trị thấp sang làm chủ công nghệ cao.

Trong nhiều thập kỷ vừa qua, FDI chính là "miếng bánh" quan trọng. Tuy nhiên, có một góc khuất chúng ta phải đối mặt đó chính là những "điểm nghẽn" kinh tế mang tên "Lock-in" (Sự khóa chặt) và những vòng lặp đang kìm hãm sự chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Chúng ta phải hành động thế nào để thoát khỏi vùng an toàn và bước lên tầng lớp cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu?

(1) Phá vỡ sự kiềm hãm của mô hình cũ

Nền kinh tế chúng ta bấy lâu nay thành công dựa trên công thức: thu hút FDI + nhân công giá rẻ + ưu đãi tài nguyên. Thế nhưng chính thành công này lại tạo ra một cơ chế "Lock-in" nguy hiểm khi chỉ chú trọng vào những con số tăng trưởng trong ngắn hạn từ FDI. Chính chúng ta đang vô tình tự giới hạn khả năng phát triển bằng cách bám trụ vào mô hình kinh tế thâm dụng lao động giá rẻ thay vì kiến tạo một hệ sinh thái FDI bền vững và tận dụng chất xám.

Để bước vào kỷ nguyên vươn mình, bài toán đầu tiên là phải chấp nhận tốn chi phí chuyển đổi và thoát khỏi sự lệ thuộc vào những lợi thế đang có sẵn và lỗi thời.

(2) Chấm dứt những vòng lặp phản hồi tiêu cực

3 vòng "luẩn quẩn" nước ta đang gặp phải là gì?

Vòng lặp tiền lương: Lương thấp thu hút FDI giá rẻ và để giữ FDI đó, chúng ta lại phải kìm hãm mức lương.

Vòng lặp công nghệ: FDI công nghệ cao được đổ vào nhưng thiếu nhân lực đủ điều kiện để đáp ứng, nước sở tại lại mang chuyên gia nước ngoài sang dẫn đến năng lực nước ta vẫn dậm chân tại chỗ.

Vòng lặp tâm lý: Hài lòng với những gì đang có ở hiện tại và ngần ngại trong việc đổi mới, cải tiến

3. Khai thác triệt để thời kỳ "Dân số vàng"

Chúng ta đang ở thời điểm lý tưởng khi đang sở hữu cơ cấu dân số vàng. Để vượt ngưỡng, Việt Nam cần một cuộc cải cách về hệ thống giáo dục, vận hành và loại bỏ những tư duy cũ kỹ để tạo nên một tầm nhìn mới. Nếu không hành động quyết liệt, chúng ta sẽ lỡ nhịp với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Hãy xem Nghị quyết mới về FDI chính là mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện "kiềng ba chân" của kinh tế nước ta.

+ Chủ lực Nhà nước: giúp ổn định vĩ mô và kiến tạo cho sự phát triển Kinh tế tư nhân.

+ Chủ lực Tư nhân: động lực tăng trưởng nội địa quan trọng, hấp thụ tinh hoa để kiến tạo bản sắc dân tộc. Đóng vai trò "mấu chốt" kéo quốc gia tiến vào kỷ nguyên hội nhập.

+ Chủ lực FDI: "đòn bẩy" để doanh nghiệp trong nước nâng tầm cạnh tranh.