Bản đồ sinh tồn của Việt Nam trong thập kỷ tới - Phần 2

Sau khi phải chạy đua với "3 chiếc đồng hồ" như ở Phần 1 đã để cập, mắt xích tiếp theo Việt Nam ta phải giải quyết đó chính là nắm được bản chất Cơ cấu kinh tế của nước nhà để đưa ra những giải pháp triệt để.

Sau nhiều thập kỷ tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ, chúng ta hiểu rằng những động cơ cũ ấy đã không còn đủ lực để nâng tầm nền kinh tế nữa. "Kỷ nguyên vươn mình" sẽ là một cuộc cách mạng về cấu trúc kinh tế: Từ Khai thác sang Thực thi, và đích đến cuối cùng là Sáng tạo.

(1) Giai đoạn Khai thác. Chúng ta từng dựa vào dầu khí, khoáng sản và nông sản thô để tạo ra những giá trị ban đầu. Tuy nhiên, nếu chỉ biết đào lên và bán đi, giá trị thặng dư sẽ cực thấp và năng lực công nghệ sẽ dậm chân tại chỗ. Vươn mình trong kỷ nguyên mới nghĩa là phải chấm dứt sự phụ thuộc và biết cách chuyển hóa tài nguyên thành năng lực công nghệ bền vững.

(2) Hiện nay, Việt Nam đang nằm chủ yếu ở cấu trúc Thực thi. Nước ta chính là tụ điểm công xưởng của các ông lớn như Samsung, Intel hay Apple. Chính nhờ sự gia nhập này mà vấn đề việc làm và nhân công đã được giải quyết hầu như là triệt để, kèm theo đó là tạo ra dòng vốn FDI khổng lồ. Thế nhưng phần lớp giá trị vẫn chưa tác động quá nhiều đến kinh tế nước ta khi phải hoàn toàn chịu sự chi phối của thiết kế và linh kiện ngoại nhập. Doanh nghiệp nội địa vẫn loay hoay ở cấp độ nhà thầu và mắc kẹt ở ngưỡng thu nhập trung bình. Để vươn mình, chúng ta không thể mãi thỏa mãn với vị thế hiện tại, rập khuôn mà phải thoát khỏi cái mác "Công xưởng gia công" để chuyển hướng trong quá trình thực thi này.

(3) Đích đến cuối cùng của "Kỷ nguyên vươn mình" chính là cấu trúc Sáng tạo. Thay vì chỉ gia công, Việt Nam buộc phải tự thiết kế, sở hữu bản quyền và xây dựng thương hiệu riêng. Thế nhưng, để các mắt xích ấy vận hành hiệu quả thì việc kiên trì đầu tư nghiên cứu (R&D) là điều cấp thiết cần được cân nhắc.

👉 Chuyển đổi từ "Thực thi" sang "Sáng tạo" là một hành trình không dễ dàng khi mô hình kinh tế của chúng ta đã được cố định từ nhiều năm. Bên cạnh đó, ta cần phải thu hẹp sự phụ thuộc vào việc Thực thi thuê cho nước ngoài, Việt Nam phải dồn toàn lực vào Sáng tạo. Điều này đòi hỏi sự định hướng quyết liệt từ Nhà nước và sự dấn thân của các doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm.

Chỉ khi làm chủ được công nghệ và sở hữu trí tuệ, chúng ta mới thực sự bước vào kỷ nguyên vươn mình, khẳng định vị thế quốc gia tự chủ và thịnh vượng.