Bắc Kinh mở lại “hồ sơ cường quốc tài chính”: Đòn địa chiến lược nhắm thẳng USD

Giữa bối cảnh thị phần quốc tế của đồng Nhân dân tệ suy giảm, Bắc Kinh bất ngờ tái khẳng định mục tiêu xây dựng vị thế “cường quốc tài chính”, với tham vọng đưa đồng nội tệ trở thành một đồng tiền dự trữ toàn cầu. Động thái này thu hút sự chú ý của giới phân tích khi diễn ra đúng thời điểm đồng USD có dấu hiệu suy yếu và trật tự tiền tệ thế giới xuất hiện nhiều vết rạn.

Tái phát tín hiệu chiến lược từ thượng tầng

Cuối tháng 1, tạp chí lý luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc là Qiushi bất ngờ đăng lại bài phát biểu từ năm 2024 của Chủ tịch Tập Cận Bình về mục tiêu xây dựng Trung Quốc thành cường quốc tài chính. Nội dung không mới, nhưng thời điểm công bố lại được xem là mang nhiều thông điệp chính sách.

Trong bài phát biểu, lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh mục tiêu nâng tầm hệ thống tài chính quốc gia, thúc đẩy quốc tế hóa Nhân dân tệ và xây dựng cấu trúc tài chính có sức cạnh tranh toàn cầu. Tầm nhìn này dựa trên nhiều trụ cột như ngân hàng trung ương mạnh, định chế tài chính quy mô lớn, trung tâm tài chính quốc tế, cơ chế giám sát hiệu quả và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Giới quan sát cho rằng việc nhấn mạnh lại thông điệp ở thời điểm hiện tại cho thấy yếu tố cấp bách đã tăng lên, khi cạnh tranh tiền tệ và rủi ro địa chính trị ngày càng gắn chặt với an ninh tài chính.

Thực tế trái chiều của Nhân dân tệ

Theo dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, tỷ trọng Nhân dân tệ trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm từ mức đỉnh gần 2,8% đầu năm 2022 xuống dưới 2% trong năm 2025. Con số này vẫn còn rất nhỏ so với tỷ trọng áp đảo của USD và đứng khá xa so với đồng euro.

Trong hệ thống thanh toán quốc tế, mức độ sử dụng Nhân dân tệ cũng còn hạn chế. Dù Trung Quốc đã thúc đẩy thanh toán thương mại bằng nội tệ từ năm 2009 và mở rộng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương, đồng tiền này vẫn chưa trở thành lựa chọn phổ biến của các ngân hàng trung ương.

Điều này tạo nên nghịch lý: thị phần quốc tế đi lùi nhưng tham vọng chiến lược lại được đẩy lên cao hơn.

“Thiên thời” từ biến động của đồng bạc xanh

Giới phân tích nhận định nước cờ của Bắc Kinh không tách rời bối cảnh thị trường tiền tệ toàn cầu. Sau giai đoạn tăng mạnh, USD đã trải qua nhịp suy yếu đáng kể trong năm 2025 do áp lực thâm hụt tài khóa, tranh cãi về chính sách và những biến động thương mại.

Sự dao động của đồng bạc xanh làm gia tăng lo ngại về mức độ phụ thuộc quá lớn vào một đồng tiền duy nhất trong thanh toán và dự trữ quốc tế. Với Trung Quốc, đây được xem là “cửa sổ cơ hội” để thúc đẩy vai trò của Nhân dân tệ trong thương mại, đầu tư và cho vay xuyên biên giới.

Bên cạnh yếu tố chiến lược, còn có áp lực thực tế từ doanh nghiệp. Làn sóng đầu tư ra nước ngoài và mua bán – sáp nhập của doanh nghiệp Trung Quốc tăng mạnh, trong khi nhiều khoản nợ được định danh bằng USD. Sự lệch pha giữa doanh thu nội tệ và nghĩa vụ ngoại tệ khiến rủi ro tỷ giá trở thành mối lo lớn. Việc mở rộng sử dụng Nhân dân tệ ở nước ngoài vì thế mang ý nghĩa phòng vệ tài chính rõ rệt.

Hạ tầng sẵn sàng nhưng nút thắt vẫn còn

Trung Quốc đã xây dựng Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) – nền tảng thanh toán quốc tế bằng Nhân dân tệ – với quy mô xử lý giao dịch tăng nhanh và mạng lưới phủ rộng nhiều quốc gia. Đây được xem là bước đi nhằm giảm phụ thuộc vào hạ tầng thanh toán do phương Tây chi phối.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn là cơ chế kiểm soát vốn. Việc dòng tiền ra vào Trung Quốc còn chịu nhiều hạn chế khiến nhà đầu tư quốc tế khó tự do chuyển đổi và tái đầu tư khi nắm giữ Nhân dân tệ. So với các đồng tiền tự do chuyển đổi, mức độ linh hoạt thấp làm giảm sức hấp dẫn của đồng tiền này như một tài sản dự trữ.

Các chuyên gia cho rằng một đồng tiền muốn trở thành chuẩn dự trữ toàn cầu cần đi kèm thị trường tài sản sâu, thanh khoản cao và khả năng dịch chuyển vốn thuận lợi — những yếu tố Trung Quốc vẫn đang thận trọng mở cửa.

Chiến lược “tằm ăn dâu” thay vì đối đầu trực diện

Phần lớn nhận định cho rằng Trung Quốc khó có thể tạo ra cú thay đổi ngôi vị tiền tệ toàn cầu trong ngắn hạn. Thay vào đó, chiến lược nhiều khả năng mang tính gia tăng: mở rộng hoán đổi tiền tệ song phương, tăng thanh toán thương mại bằng Nhân dân tệ, cho vay bằng nội tệ tại các nước đang phát triển và gắn sử dụng đồng tiền này với chuỗi cung ứng hàng hóa.

Thặng dư thương mại lớn và mạng lưới đối tác rộng được xem là bệ đỡ quan trọng cho lộ trình đó. Một đồng tiền gắn với dòng chảy thương mại mạnh và ổn định có thể dần nâng vị thế trong dự trữ quốc tế.

Dù vậy, rủi ro không nhỏ nằm ở khả năng dòng vốn chảy ra nếu mở cửa quá nhanh. Bài toán cân bằng giữa ổn định tài chính và quốc tế hóa tiền tệ tiếp tục là thử thách trung tâm với Bắc Kinh.

Trong bức tranh đó, tham vọng “cường quốc tài chính” không chỉ là khẩu hiệu, mà phản ánh bước đi dài hạn nhằm tái định vị vai trò tiền tệ của Trung Quốc trong một trật tự tài chính toàn cầu đang biến động.