Ẩn số nợ xấu gần 200 nghìn tỷ đồng: Thách thức còn đó

Rủi ro nợ xấu đang mở rộng biên độ nguy hiểm, với đà tăng 16% trong quý I chỉ là bề nổi của tảng băng. Gần 200 nghìn tỷ đồng nợ xấu tiềm ẩn vẫn đang âm thầm “nằm chờ”, trong khi dư nợ chịu tác động thuế quan và hơn 537 nghìn tỷ đồng tại các tổ chức tín dụng yếu kém – có nơi tỷ lệ nợ xấu chạm ngưỡng 98,5% – đang tạo ra sức ép kép có thể đẩy hệ thống tài chính vào thế căng như dây đàn trong quý II.

Báo cáo cập nhật chất lượng tài sản ngành ngân hàng quý I/2025 từ Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) đã gióng lên hồi chuông cảnh báo: Sau giai đoạn “tạm yên” cuối năm 2024, tỷ lệ nợ xấu đã bất ngờ đảo chiều tăng mạnh ngay từ những tháng đầu năm, kéo theo hàng loạt hệ lụy tiềm ẩn cho hệ thống tài chính.

Từ thắt chặt đến buông lỏng: Nợ xấu có xu hướng tăng trở lại

Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, kể từ khi Nghị quyết 42/2017/QH14 về xử lý nợ xấu hết hiệu lực, ý thức trả nợ của khách hàng tuy có cải thiện, nhưng nhìn chung vẫn chưa đạt ngưỡng bền vững. Tình trạng buông lỏng cam kết trả nợ đang dần quay trở lại, đẩy tỷ lệ nợ xấu vào xu hướng tăng lên rõ rệt.

Tính đến 31/12/2024, nợ xấu toàn hệ thống ở mức 5,36%, và chỉ sau hai tháng đầu năm 2025, tỷ lệ này đã vọt lên 5,47% – tương đương khoảng 34.000 tỷ đồng nợ xấu phát sinh thêm. Dù các ngân hàng đã nỗ lực xử lý bằng nguồn dự phòng rủi ro (chiếm 48%), và bằng chính tài sản bảo đảm (trên 7.000 tỷ đồng), tốc độ xử lý đang chững lại, thậm chí có dấu hiệu suy giảm.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng được kỳ vọng sẽ là bước ngoặt pháp lý cần thiết để “giải mã” bài toán nợ xấu kéo dài nhiều năm qua.

Gần 200.000 tỷ đồng nợ tiềm ẩn: Bóng đen chưa tan

Theo VDSC, khối nợ xấu “ẩn mình” vẫn là mối lo lớn nhất: tổng quy mô các khoản nợ nhóm 2, nợ tại VAMC, nợ cơ cấu lại theo Thông tư 02 và dư nợ có nguy cơ ảnh hưởng bởi chính sách thuế quan đối ứng lên tới 193.000 tỷ đồng. Nếu không được xử lý kịp thời, đây sẽ là "chất xúc tác" khiến rủi ro nợ xấu bùng phát trong quý II.

Đáng chú ý, chỉ trong quý I/2025, 27 ngân hàng niêm yết đã chứng kiến nợ xấu nội bảng tăng thêm 37.000 tỷ đồng, tương ứng mức tăng 16% so với quý trước, nâng tổng quy mô nợ xấu lên 265.000 tỷ đồng, chiếm 2,16% tổng dư nợ. Dù vẫn dưới đỉnh 2,26% ghi nhận trong quý III/2024, xu hướng tăng trở lại cho thấy áp lực đang ngày càng lớn.

Tổ chức tín dụng yếu kém: “ổ chứa” hơn nửa triệu tỷ đồng nợ xấu

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tổng nợ xấu tại các tổ chức tín dụng yếu kém đã lên đến 537.000 tỷ đồng – tương đương 65% toàn hệ thống. Trong đó, SCB một mình “ôm” mức nợ xấu cao chót vót 98,5%. Các ngân hàng tái cơ cấu khác như DongABank, CB, GPBank, OceanBank cũng ghi nhận tỷ lệ nợ xấu dao động từ 7% đến 46%.

Ngược lại, hệ thống ngân hàng thương mại không yếu kém chỉ chiếm 295.000 tỷ đồng nợ xấu – một con số đáng lo, nhưng ít nhất còn trong vùng kiểm soát tương đối.

Bao phủ nợ xấu bị bào mòn: Bộ đệm tài chính ngày càng mỏng

Dù các ngân hàng đã xử lý 27.000 tỷ đồng nợ xấu trong quý I, mức xóa nợ này vẫn thấp hơn nhiều so với quý trước (36.000 tỷ đồng). Kết quả là nợ xấu ròng hình thành mới lên đến 64.500 tỷ đồng – tương đương 0,53% dư nợ cho vay, và tăng gần gấp sáu lần so với quý trước. Trong đó, nhóm ngân hàng thương mại (không gồm công ty tài chính) đã ghi nhận nợ xấu ròng tới 57.500 tỷ đồng.

Các khoản cho vay lĩnh vực vật liệu xây dựng của BIDV, VietinBank đang là “tâm điểm” phát sinh nợ. Trong khi đó, khối ngân hàng tư nhân lại bị “kéo lùi” bởi các khoản vay cá nhân mua bất động sản tại các dự án vướng pháp lý.

Tuy vậy, kỳ vọng đang dồn về quý II, khi một phần các khoản vay đã cơ cấu đủ điều kiện quay lại nhóm nợ đủ tiêu chuẩn, giúp các ngân hàng quốc doanh như VietinBank ghi nhận hoàn nhập dự phòng.

Căng thẳng thanh khoản: Tỷ lệ bao phủ nợ xấu rơi về đáy

Một trong những tín hiệu nguy hiểm nhất là sự sụt giảm của tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR): từ mức 110% cuối năm 2024, nay chỉ còn 92%. Nhóm ngân hàng nhà nước vẫn giữ được mức 132%, nhưng khối tư nhân đã tụt xuống 56% – mức thấp nhất nhiều năm.

Chi phí dự phòng tín dụng trong quý I chỉ đạt 29.000 tỷ đồng – tương đương 45% nợ xấu ròng, cho thấy năng lực phòng thủ đang yếu đi nhanh chóng.

Sự phân hóa bộ đệm tài chính cũng ngày càng rõ nét: trong khi các “ông lớn” với quy mô tài sản trên 1 triệu tỷ đồng vẫn duy trì LLR trên 125%, thì nhóm ngân hàng nhỏ dưới 300.000 tỷ đồng gần như đã mất khả năng phòng thủ – tỷ lệ LLR từng rơi xuống đáy 29% trong quý II/2024 và hiện chỉ nhích nhẹ lên 38%.

Cần một “phép màu” pháp lý để chặn đà trượt dài của nợ xấu

Việc xử lý triệt để hàng trăm nghìn tỷ đồng nợ xấu không chỉ là bài toán tài chính, mà còn là “chìa khóa” mở ra dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng đang được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một “liều thuốc giải độc” – giúp giảm áp lực trích lập dự phòng, khơi thông dòng vốn và đưa nguồn lực tài chính quay trở lại đúng nơi cần thiết: nền kinh tế thực.