67 doanh nghiệp đối mặt nguy cơ mất tư cách đại chúng: Deadline 1/1/2027 đang đến gần

Hàng chục doanh nghiệp lớn trên thị trường chứng khoán đang đứng trước nguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng nếu không kịp đáp ứng các tiêu chuẩn mới về cơ cấu cổ đông và năng lực tài chính trước ngày 1/1/2027.

Thông tin được đưa ra tại hội nghị do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) tổ chức ngày 14/5/2026 nhằm phổ biến các quy định mới liên quan đến công ty đại chúng, huy động vốn và thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa.

Doanh nghiệp nhà nước vẫn nắm giữ nguồn lực khổng lồ

Phát biểu tại hội nghị, ông Vũ Hồng Phương – Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước – cho biết dù số lượng doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đã giảm mạnh sau quá trình cổ phần hóa, khu vực này vẫn đang nắm giữ lượng tài sản và vốn rất lớn trong nền kinh tế.

Theo thống kê, nhóm doanh nghiệp 100% vốn nhà nước hiện sở hữu khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu toàn thị trường doanh nghiệp. Khối này đồng thời chiếm gần 26% tổng vốn sản xuất kinh doanh và hơn 23% giá trị tài sản cố định cùng các khoản đầu tư tài chính dài hạn.

Không chỉ giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế, DNNN còn được kỳ vọng trở thành đầu tàu thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn tới thông qua đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị và tăng khả năng huy động vốn trên thị trường chứng khoán.

Theo định hướng của Nghị quyết 79-NQ/TW, nhu cầu vốn đầu tư phát triển giai đoạn 2026–2030 được ước tính lên tới 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 40% GDP. Trong đó, khoảng 80% nguồn lực phải huy động ngoài ngân sách nhà nước.

Điều này khiến thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn chiến lược đối với các doanh nghiệp sau cổ phần hóa.

Luật mới siết mạnh tiêu chuẩn công ty đại chúng

Theo bà Lê Thị Thu Hằng – Phó Trưởng Ban Giám sát công ty đại chúng thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Luật Chứng khoán sửa đổi đã nâng đáng kể các tiêu chuẩn để duy trì tư cách công ty đại chúng.

Từ ngày 1/1/2026, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện: Vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên; Vốn chủ sở hữu tối thiểu 30 tỷ đồng; Tối thiểu 10% cổ phiếu phải được nắm giữ bởi ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn.

Đáng chú ý, luật mới cũng bổ sung thêm nhiều trường hợp bị hủy tư cách công ty đại chúng bắt buộc.

Những doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ công bố thông tin như không công bố báo cáo tài chính hoặc nghị quyết đại hội đồng cổ đông trong hai năm liên tiếp sẽ bị hủy tư cách ngay khi bị phát hiện.

Ngoài ra, các doanh nghiệp không đăng ký cổ phiếu, niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán trong vòng một năm kể từ khi trở thành công ty đại chúng cũng sẽ bị loại khỏi diện đại chúng bắt buộc.

Riêng với các trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu về vốn chủ sở hữu hoặc cơ cấu cổ đông, cơ quan quản lý cho phép thời gian khắc phục kéo dài một năm. Điều này đồng nghĩa ngày 1/1/2027 sẽ trở thành “deadline” cuối cùng.

Hàng chục doanh nghiệp đang nằm trong vùng cảnh báo

Theo kết quả rà soát của UBCKNN trên khoảng 1.600 công ty đại chúng hiện nay, có gần 790 doanh nghiệp có nguồn gốc từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.

Trong số này: 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông; 53 doanh nghiệp không đạt điều kiện về vốn chủ sở hữu; 41 doanh nghiệp chưa đăng ký cổ phiếu hoặc đăng ký giao dịch theo quy định.

Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp chưa đăng ký giao dịch có nguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng ngay trong năm 2026.

“Nút thắt” lớn nhất là tỷ lệ free-float quá thấp

Theo ông Bùi Ngọc Huyên – Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, vấn đề lớn nhất hiện nay nằm ở tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) quá thấp.

Nhiều doanh nghiệp sau cổ phần hóa vẫn có Nhà nước hoặc nhóm cổ đông lớn nắm giữ từ 90–99% vốn điều lệ, khiến lượng cổ phiếu lưu hành bên ngoài gần như không đủ để đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng mới.

Để tháo gỡ tình trạng này, UBCKNN đề xuất hai hướng chính: Các cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, cần chủ động thoái bớt vốn thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn; Doanh nghiệp có thể phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn, đồng thời pha loãng tỷ lệ sở hữu tập trung hiện tại.

Cơ quan quản lý cũng khuyến khích doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn các hình thức huy động vốn như phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược, ESOP hoặc chào bán ra công chúng.

Theo đại diện UBCKNN, việc nâng tỷ lệ free-float không chỉ giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ bị hủy tư cách đại chúng mà còn cải thiện thanh khoản cổ phiếu, tăng sức hút với dòng vốn ngoại và nâng chuẩn quản trị theo thông lệ quốc tế.