40 năm cho ván bài sinh tử với Iran?

Từ một doanh nhân bất động sản chất vấn chính sách yếu hèn của Washington đến vị Tổng thống trực tiếp ra lệnh đổ bộ, hành trình của Donald Trump là minh chứng cho một chiến lược nhất quán: Đơn giản hóa cuộc chiến thành những con số, thời hạn và lợi ích sát sườn.

Những dòng trạng thái đanh thép trên Truth Social năm 2026 thực chất không phải là bột phát. Ít ai ngờ rằng, kịch bản tấn công mỏ dầu, tối hậu thư 48 giờ và tư duy "thu phí bảo vệ" đồng minh đã được Donald Trump vạch sẵn từ năm 1987 trên những trang quảng cáo đắt đỏ. Suốt 40 năm, thế giới đã thay đổi, nhưng "thế giới quan của Trump" về Iran vẫn bất biến một cách kinh ngạc.

Một loạt phát biểu và tài liệu từ cuối thập niên 1980 đang làm rõ hơn cách Donald Trump nhìn nhận Iran: đơn giản hóa xung đột thành những bước rõ ràng – áp lực, thời hạn và phản ứng – với niềm tin rằng sức mạnh quyết đoán có thể buộc đối phương nhượng bộ.

ÔngTrump vào năm 1988, khi đang cân nhắc tranh cử Tổng thống Mỹ.

Ngay từ khi chưa bước vào chính trường, ông Trump đã thể hiện quan điểm này. Năm 1987, ông chi gần 95.000 USD đăng quảng cáo trên các tờ báo lớn, chỉ trích cách Mỹ xử lý căng thẳng tại vùng Vịnh. Khi đó, Washington đang bảo vệ tàu chở dầu qua Strait of Hormuz – động thái bị ông cho là tốn kém và thiếu hiệu quả.

Không dừng ở phê phán, ông đề xuất cách tiếp cận trực diện hơn: gia tăng sức ép, thậm chí nhắm vào các cơ sở năng lượng chiến lược của Iran nếu cần thiết. Những phát biểu sau đó tiếp tục củng cố lập trường này, từ việc đặt thời hạn rõ ràng cho Tehran đến ý tưởng sử dụng sức mạnh quân sự như một công cụ mặc định khi lợi ích Mỹ bị đe dọa.

Qua nhiều thập kỷ, cách tiếp cận đó hầu như không thay đổi. Trong các diễn biến gần đây, ông Trump tiếp tục sử dụng tối hậu thư và rút ngắn thời gian phản hồi, coi đây là đòn bẩy buộc đối phương phải hành động.

Tuy nhiên, chính cách tư duy này cũng đặt ra câu hỏi lớn. Việc coi xung đột là một chuỗi bước có thể kiểm soát được liệu có phản ánh đúng thực tế phức tạp của khu vực? Và nếu phản ứng của đối phương không đi theo “kịch bản”, chi phí sẽ được phân bổ ra sao?

Một điểm nhất quán khác trong lập trường của ông Trump là yêu cầu các đồng minh chia sẻ gánh nặng. Từ thập niên 1980, ông đã chỉ trích việc Mỹ bảo vệ lợi ích của đối tác mà không nhận lại hỗ trợ tương xứng. Quan điểm này tiếp tục xuất hiện trong các phát biểu gần đây, đặc biệt khi căng thẳng tại vùng Vịnh gia tăng.

Hình ảnh vệ tinh đảo Kharg của Iran, bao gồm nhiều bể chứa dầu và bến tàu.

Theo đó, áp lực không chỉ dồn lên Iran mà còn lan sang các đối tác của Washington – những bên được kỳ vọng đóng góp nhiều hơn cả về tài chính lẫn chính trị.

Nhìn tổng thể, những gì đang diễn ra không phải là một bước ngoặt bất ngờ, mà là sự tiếp nối của một tư duy đã được định hình từ sớm. Với ông Trump, vấn đề không chỉ nằm ở Iran, mà còn ở cách nước Mỹ sử dụng sức mạnh và xác định ai phải cùng chia sẻ cái giá của những lựa chọn đó.